فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

زبان‌گونگیِ لباس؛ بازاندیشی سازوکارهای زبانی در نظام پوشش با تکیه بر تحلیل ساختی فردینان‌دو سوسور

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

علیرضا مرادی

استادیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات فرهنگی، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2024.5164.4935
چکیده
لباس حوزه‌ای مهم در مطالعات اجتماعی است که در آن توجه کمی به رویکردِساخت‌گرایی شده است. یک مسئله مهم، نداشتن چارچوبی برای صورت‌بندی دلالت معانی لباس‌ها است. هدف مقاله حاضر بررسی جلوه‌های زبان‌گونگی لباس است. پرسش اصلی این است که معنای لباس تا چه اندازه در چارچوب یک نظام زبانی قابل توضیح است؟ برای این منظور، روشِ تحلیل ساختیِ فردینان‌دو سوسور به کار گرفته شد. نتایج نشان داد که این روش برای بازشناسی عناصر و روابط درونی نظام پوشش توانمند ولی در توضیح روندهای تاریخی آن ناتوان است. طبق این بررسی، بر نظام پوشش نه تنها منطق دال‌ومدلول حاکم است، بلکه لباس عرصه‌ نشانه‌شناسی مجادله برانگیزی است. البته که توضیحِ ریشه دلالت‌ها و بحث از نسبت درون‌ساخت یا برون‌ساخت بودنِ دال و مدلول (نشانه‌ها) نیازمند وارسی‌های موردی است. در باره «ایستایی» و «پویایی»، نتایج حاکی از آن بود که بررسی ساخت لباس فارغ از تحولاتِ تاریخی‌اش، بدون نتیجه خواهد بود. لباس هم یک نظام است و هم یک تاریخ. همچنین رویاروییِ میان «قواعد کلی پوشش» با «علایق و آزادی‌های فردی در نحوه لباس پوشیدن»، فرایندی جامعه‌شناختی است که پویایی‌های اجتماعی را بازنمایی می‌کند. نهایتا لباس از نوعی منطق زبانی برخوردار است و کدهای خاص خود را دارد اما همچون زبان دارای خزانه واژگان و قواعد دستوری نیست و «پیام‌های الفبایی» را منتقل نمی‌کند. ساختار لباس در هر جامعه متشکل از روابط بینامتنی گسترده‌ای است و نمی‌توان آن‌ را «زبان» تلقی کرد. لباس از یک «شبه زبان» برخوردار است.

کلیدواژه‌ها

ساخت‌گرایی
نشانه‌شناسی
زبان لباس
فردینان‌دو سوسور
روش تحلیل ساختی
شبه‌زبان

موضوعات

آدمیان، مرضیه؛ عظیمی هاشمی، مژگان؛ و صنعتی شرقی، نادر (1391). تحلیل جامعه‌شناختی سبک پوشش زنان. فصلنامه زن و جامعه، (3)4، 161-185.
اسکولز، رابرت (1393). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات (ترجمه فرزانه طاهری؛ چاپ سوم). تهران: آگاه.
اسلامی تنها، اصغر(1391). لباس روحانیت شیعه به مثابه دال سیاسی در ایران معاصر. علوم سیاسی، (15)60، 109-133.
اکو، امبرتو(1390). مقدمه‌ای بر کتاب «جهان ذهن: نظریه نشانه‌شناختی نظام فرهنگ» (مترجم: فرهاد ساسانی). در: فرزان سجودی، نشانه‌شناسی فرهنگی، تهران: علم.
بابایی، پروین؛ و اکبری، فاطمه (1393). بازنمایی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری سبک پوشاک ایرانیان. فصلنامه فرهنگ مردم ایران، (38 و 39)،9-26.
بارت، رولان(1370). عناصر نشانه‌‌شناسی (ترجمه مجید محمدی). تهران: الهدی.
توروپ، پیتر(1390). نشانه‌شناسی فرهنگی و فرهنگ (مترجم: فرزان سجودی).در: فرزان سجودی (سرویرستار)، نشانه‌شناسی فرهنگی. تهران: علم.
زیما، پیتر وی (1390). فلسفه نظریه ادبی مدرن (ترجمه رحمان ویسی حصار و عبدالله امینی). تهران: رخداد نو.
زیمل، گئورگ (1395). مد، در: گزیده مقالات زیمل (ترجمه شاپور بهیان). تهران: دنیای اقتصاد.
سوسور، فردینان (1378). دوره زبان‌شناسی عمومی (ترجمه کوروش صفوی؛ چاپ اول). تهران: هرمس.
شعیری، حمیدرضا(1398). تحلیل نشانه-معناشناختی گفتمان اجتماعی مٌد: از عقل‌محوری تا آرمان‌گرا. فصلنامه زبان‌شناسی اجتماعی، 2)2(، 31-37. doi: 10.30473/il.2019.40495.1147
صفوی،کوروش(1383) فردینان سوسور. فصلنامه متن پژوهی ادبی، ۲۲، 42-24. doi: 10.22054/ltr.2005.6284
کاظمی، عباس (1395). امر روزمره در جامعه پساانقلابی.تهران: فرهنگ جاوید.
کالر، جاناتان (1388). بوطیقای ساخت‌گرا: ساخت‌گرایی، زبان‌شناسی و مطالعه ادبیات (ترجمه کوروش صفوی). تهران: مینوی خرد.
کوپال؛ عطاالله (1386). فراز و فرود نشانه‌شناسی از دانش تا روش. باغ نظر، 7(7)، 48-39.
کوزر، لوئیس(1392). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی (ترجمۀ محسن ثلاثی). تهران: گلرنگ یکتا.
مونسی سرخه، مریم(1391). بازخوانی نظام پوشاک ایرانی با تأکید بر رویکرد پساساختارگرایی بارت. پژوهش هنر، (2)3، 37-46.
نجومیان، امیرعلی (1394). نشانه در آستانه؛ جستارهایی در نشانه‌شناسی. تهران: نشر نو.
وبلن، تورشتاین(1383). نظریه طبقه تن آسا (ترجمه فرهنگ ارشاد). تهران: نی.
ویوین، بر(1394). برساخت‌گرایی اجتماعی (ترجمه اشکان صالحی). تهران: نی.
‌Barthes, R. (1970-2002). S/Z (Richard Miller, Trans.). Blackwell.  
Barthes, R. (1990). The fashion system. Berkeley and Los Angles: University of California Press.
Carter, M. (2003). Fashion classics from Carlyle to Barthes. London: Berg Published.
Crane, A, D., & Bovone, L. (2006). Approaches to material culture: The sociology of fashion and clothing. Poetics, 34, 319–333.
Culler, J. (1997). Literary theory, a very short introduction. New York: Oxford University Press.
Culler, J. (2002). Barthes, a very short introduction. New York: Oxford University Press.
Davis, F. (1992). Fashion, culture, and identity. Chicago: University of Chicago Press.
Delong, M. R. (2005). Theories of fashion, In Valerie Steel (Ed), Encyclopedia of Clothing and Fashion (Volume 2). USA: Thomson Gale.
Hawkes, T. (2003). Structuralism and Semiotics. London and New York. Rutledge.
Russel, K. H., & Etmanskie, J. (2006). Textiles and clothing. In: Brix. H. James, Encyclopedia of Anthropology. London. Sage Publication Inc.
Saussure, F. de (1986). Course in general linguistics (Wade Baskin, Trans.). In: M., C. Taylor, (ed). Deconstruction in Context: Literature and Philosophy (pp.141-168). Chicago and London: The University of Chicago Press.
Stafford, A. (2013). Clothes, Fashion and System in the Writings of Roland Barthes: Something Out of Nothing. In: R. Barthes (Ed.), the Language of Fashion. Bloomsbury Academic publication.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 12 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 23 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 15 اسفند 1402

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما