فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

تحلیل جامعه‌شناختی بسترها و زمینه‌های خشونت اقتصادی علیه زنان؛ مورد مطالعه، زنان شهر مشهد

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

زهرا میرحسینی 1
لیلا باقری نسب 2

1 دانشیار گروه مطالعات زنان و خانواده، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مطالعات زنان، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2024.5184.4949
چکیده
خشونت علیه زنان یکی از مسائل مهم در جامعه‌شناسی و از مصادیق نقض حقوق بشر است که به طور گسترده‌ای در سطح جهانی رخ می‌دهد. یکی از ابعاد این خشونت، خشونت مالی یا اقتصادی علیه زنان از سوی همسر است که در آن زوج به واسطه قراردادن زوجه در مضیقه مالی، گذران زندگی را برای زنان فاقد درآمد با مشکل مواجه می‌سازد. این مقاله قصد دارد به صورت مجزا و با رویکردی جنسیتی مسئله خشونت مالی شوهر علیه زن را مورد واکاوی قرار داده و با درهم‌آمیختن ابعاد جامعه‌شناختی و اقتصادی این مسئله به فهم عمیقی از ابعاد ناگفته و مصادیق پیدا و پنهان بسترها و زمینه‌های خشونت اقتصادی علیه زنان در خانواده دست یابد. روش تحقیق اتخاذشده در مقاله کیفی و ابزار گردآوری داده‌ها به روش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته است. جامعه ‌آماری این مطالعه، زنان متأهل شهر مشهد هستند که به عنوان نمونه 26 نفر از آنان از مناطق سیزده‌گانه شهر مشهد انتخاب شدند. روش نمونه‌گیری به صورت هدفمند و در دسترس بود و برای تحلیل داده‌ها از روش تحلیل موضوعی یا تماتیک استفاده شد. در مجموع، هفت مقوله فرعی شامل «فقدان روابط سازنده زوجین»، «خانواده بسترساز خشونت»، «کلیشه‌های جنسیتی و خشونت»، «فرودستی زنان در ساختار هرم قدرت خانواده»، «مردسالاری و هژمونی مردانه»، «زنان قربانیان بحران‌های اجتماعی-اقتصادی» و «خلاء قانونی و نادیده گرفتن حقوق اقتصادی زنان» از عوامل زمینه‌ساز و مؤثر در شکل‌گیری خشونت اقتصادی هستند. با توجه به تغییر و تحولات اجتماعی-اقتصادی تجربه خشونت مالی در میان زنان می‌تواند گسترش پیدا کرده و زندگی آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

کلیدواژه‌ها

زنان
خانواده
خشونت علیه زنان
خشونت اقتصادی

موضوعات

ابوالحسنی، امیرحسن؛ و بهمه‌ای، عبدالواحد (1401). خشونت علیه زنان و راهکارهای پیشگیری از آن، تمدن حقوقی، 5(11)، 621-632. doi: 10.22034/lc.2022.150360
ارجمند سیاهپوش، اسحق؛ و عجم دشتی‌نژاد، فریال (1389). بررسی عوامل اجتماعی-اقتصادی مؤثر بر خشونت علیه زنان در شهر اهواز. جامعه‌شناسی مطالعات جوانان، 3(1)، 120-91.
اعظم آزاده، منصوره؛ و دهقانی فرد، راضیه (1385). خشونت علیه زنان در تهران: نقش جامعه پذیری جنسیتی، منابع در دسترس زنان و روابط خانوادگی. نشریه زن در توسعه و سیاست، 4(2)، 179-159.
آقاخانی، نادر؛ موسوی، احسان؛ افتخاری، علی؛ اقتدار، سامره؛ زارعی، عباس؛ رهبر، نرگس، و همکاران (1392)، بررسی مقایسه‌ای میزان خشونت خانوادگی تجربه شده در زنان دارای همسر معتاد و غیرمعتاد مراجعه‌کننده به مراکز پزشکی قانونی در شهرستان ارومیه در سال 1391. مجله پرستاری و مامایی، 11(11)، 916-907.
بگرضایی، پرویز؛ زنجانی، حبیب اله؛ و سیف اللهی، سیف‌الله (1396). فراتحلیل مطالعات خشونت شوهران علیه زنان در ایران. فصلنامه فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، 12(38)، 97-71.
توسلی، افسانه؛ و طاهری، نرگس (1393). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر اختلاف‌ها و تعارضات اقتصادی زندگی زناشوئی زنان شاغل و خانه دار شهر تهران. بررسی مسائل اجتماعی ایران، 5(2)، 390-365. doi: 10.22059/ijsp.2014.55554
درخشانپور، فیروزه؛ محبوبی، حمیدرضا و کشاورزی، ساحل (1393). شیوع خشونت خانگی علیه زنان در بندرعباس. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان،16(1)، 126- 131.
رئیسی، سمیه؛ و بوستانی، داریوش (1400). مطالعه کیفی خشونت علیه زنان بلوچ. فصلنامه زن و جامعه، 12(46)، 65-46.  doi: 10.30495/jzvj.2021.22767.3014
زنجانی‌زاده، هما؛ صالح آبادی، ابراهیم؛ و جعفریان یزدی، ندا (1393). بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر خشونت خانگی علیه زنان در مشهد. توسعه اجتماعی، 9(2)،46-7.
شربتیان، محمدحسن؛ دانش، پروانه؛ و طوافی، پویا (1396). تحلیل جامعه شناختی خشونت خانگی علیه زنان و رابطه آن با احساس امنیت در خانه؛ مطالعه موردی زنان 18-54 سال شهر میانه. پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 6(1)، 72-47.      doi: 10.22108/ssoss.2017.21280
شریفی‌ساعی، محمدحسین؛ و آزادارمکی، تقی (1400). قدرت و مقاومت زنان در خانواده ایرانی روایت زنان از شیوه‌های مقاومت فرهنگی در خانواده، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 14(1)، 36-1.doi: 10.22035/jicr.2021.2676.3081
عبادنژاد، آذر (1392). بررسی عوامل مؤثر بر ساختار قدرت در خانواده با تأکید بر زنان شاغل در شهر اردبیل (پایان‌نامه کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی)، دانشگاه آزاد اسلامی- واحد تهران مرکزی، ایران.
علیرضانژاد، سهیلا؛ و زنگنه، نیکزاد (1396). دسترسی به پول و مناسبات قدرت در روابط همسران: مطالعه‌ای در اجتماع محلی زنان دستان سبز و تکیه شهدا. فصلنامه علوم اجتماعی، 25(80). 208-165. doi: 10.22054/qjss.2017.15714.1391
غضنفری، فیروزه (1389). عوامل مؤثر بر خشونت علیه زنان در استان لرستان. یافته، 12(2)، 5-11.
کنعانی، محمدامین؛ عزیزخانی، اقباله؛ و کلانتری، حوریه (1392). انواع سرمایه (اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی) و رابطه آن‌ها با خشونت خانگی علیه زنان. مطالعات علوم اجتماعی ایران، 10(39)،103-88.
محمدی خسروی، مقدس (1397). بررسی رابطه تأمین نفقه و خشونت علیه زنان متأهل شهر همدان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد مطالعات زنان). دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
محمدی، فائزه؛ و میرزایی، رحمت (1391). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر خشونت علیه زنان (مطالعه شهر روانسر). مجله مطالعات اجتماعی ایران، 6 (1)، 129-101.
میرحسینی، زهرا؛ شفیعی، زینب؛ و عاشوری، صغری (1402). روایت زنان کارآفرین از تأثیر آموزش عالی بر کنش کارآفرینانه. فصلنامه مطالعات دانشگاه، 1(3)، 136-113. doi:10.22035/jous.2023.5006.1030
یعقوبی، علی؛ و رئوفی، لیلا (1392). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر میزان خشونت علیه زنان (مطالعه موردی زنان متأهل شهر خلخال). مطالعات علوم اجتماعی ایران، 10 (39)، 140-121.
یکه‌کار، شیرین؛ آقابخشی،حبیب؛ و حسینی حاجی‌بکنده، احمد (1398). زمینه‌های اجتماعی خشونت خانگی علیه زنان. فصلنامه مددکاری اجتماعی، 8(3)، 49-59.
یکه‌کار، شیرین؛ و حسینی حاجی‌بکنده، احمد (1397). ویژگی‌های خشونت خانگی علیه زنان و زمینه‌های فرهنگی مرتبط با آن. پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، 5(16)، 100-41. doi: 10.22054/rjsw.2018.11705
Bessa, M. M. M., Drezett, J., Rolim, M., & Abreu, L. C. de. (2014). Violence against women during pregnancy: sistematized revision. Reprodução & Climatério, 29(2),71–79. doi: 10.1016/j.recli.2014.09.001
Boserup, B., McKenney, M., & Elkbuli, A. (2020). The impact of the COVID-19 pandemic on emergency department visits and patient safety in the United States. The American Journal of Emergency Medicine, 38(9), 1732–1736. doi: 10.1016/j.ajem.2020.06.007
Dabaghi, N., Amini‐Rarani, M., & Nosratabadi, M. (2023). Investigating the relationship between socioeconomic status and domestic violence against women in Isfahan, Iran in 2021: A cross‐sectional study. Health Science Reports, 6(5). Portico. doi: 10.1002/hsr2.1277
Ghoshal, R. (2020). Twin public health emergencies: Covid-19 and domestic violence. Indian Journal of Medical Ethics, 05(03), 195–199. doi:10.20529/ijme.2020.056
Guetterman, T. C., Fetters, M. D., & Creswell, J. W. (2015). Integrating quantitative and qualitative results in health science mixed methods research through joint displays. The Annals of Family Medicine, 13(6), 554–561.  doi:10.1370/afm.1865
Hanson, J. L., Balmer, D. F., & Giardino, A. P. (2011). Qualitative Research Methods for Medical Educators. Academic Pediatrics, 11(5), 375–386. doi: 10.1016/j.acap.2011.05.001
Hughes, C., Bolis, M., Fries, R., & Finigan, S. (2015). Women's economic inequality and domestic violence: exploring the links and empowering women. Gender & Development, 23(2), 279-297.  doi: 10.1080/13552074.2015.1053216
Hughes, C., Bolis, M., Fries, R., & Finigan, S. (2018). Women’s economic inequality and domestic violence: exploring the links and empowering women. Gender and Inequalities, 91–110. doi:10.3362/9781780447278.007
Im, D., Pyo, J., Lee, H., Jung,H., & Ock, M. (2023). Qualitative Research in Healthcare: Data Analysis. Journal of Preventive Medicine and Public Health, 56(2), 100. doi: 10.3961/jpmph.22.471  
Lewis, S. (2015). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Health Promotion Practice, 16(4), 473–475. doi: 10.1177/1524839915580941
Postmus, J. L., Hoge, G. L., Breckenridge, J., Sharp-Jeffs, N., & Chung, D. (2018). Economic Abuse as an Invisible Form of Domestic Violence: A Multicountry Review. Trauma, Violence, & Abuse. 21(2).  doi.org/10.1177/1524838018764160
Prudhomme, L., Claudot, A., & Hannick, S. (2022). The impact of the COVID-19 health crisis on the well-being of women giving birth. Revue Medicale de Liege, 77(9), 494-499.
Soeiro, R. E., de Siqueira Guida, J. P., da-Costa-Santos, J., & Costa, M. L. (2023). Sexual and reproductive health (SRH) needs for forcibly displaced adolescent girls and young women (10–24 years old) in humanitarian settings: a mixed-methods systematic review. Reproductive Health, 20(1),1-25. doi: 10.1186/s12978-023-01715-8
Stylianou, A. M. (2018). Economic Abuse Within Intimate Partner Violence: A Review of the Literature. Violence and Victims, 33(1), 3–22. doi: 10.1891/0886-6708.33.1.3
WHO. (2018, Nov. 23). Violence against women; Strengthening the health response in times of crisis. Retrieved from https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/violence-against-women
Zheng, L., Xu, X., Xu, T., Yang, L., Gu, X., & Wang, L. (2019). Financial Strain and Intimate Partner Violence Against Married Women in Postreform China: Evidence From Chengdu. Journal of Interpersonal Violence, 36(17–18), NP9175–NP9196.  doi: 10.1177/0886260519853406
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 16 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 20 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 20 خرداد 1403

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما