فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

تبیین متقابل نفوذپذیری شعر و ریاضیات در آموزش و ملموس‌سازی یکدیگر

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

مجید ادیب

دانشیار ریاضیات کاربردی، گروه ریاضی، دانشکدۀ علوم، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2024.5185.4950
چکیده
بی‌تردید آموزش و به‌ویژه ارائهٔ شیوه‌های نوین و تأثیرگذار آن از مهم‌ترین ضرورت‌ها و دغدغه‌های هر کشوری در جهان نوین است. هدف از این مقاله این است که برخلاف آنچه به نظر می‌آید که شعر، ادبیات و ریاضیات بسیار دور از هم و بی‌ارتباط هستند، اما به اشکال مختلف ارتباط ذوقی با هم دارند. نام بسیاری از مشاهیر ریاضی هر عصر را می‌توان در آثار منظوم و منثور جست‌وجو کرد. شاعران از واژه‌ها، علائم و نمادها و ابزار ریاضیات و هندسه در اشعار خود بهره برده‌اند. بخش عمده‌ای از ادبیات (مانند امثال‌وحکم) نیز شامل مضامین عددی مانند ماه، تاریخ، عروض و معما است. در نام‌گذاری قالب‌ها و صنایع ادبی دیگر همچون قالب مثلث (3ضلعی) و مربع (4ضلعی) نیز اعداد نقش برجسته‌ای دارند. در طول تاریخ رفاقت و صمیمیت شعر و ریاضیات دستخوش فراز و فرودهایی شده است. در این مقاله به شیوه توصیفی تحلیلی ضمن مروری بر نزول و صعود این رفاقت، به هستی‌شناسی، چرایی‌ها و شباهت‌های شعر و ریاضیات پرداخته و با ارائهٔ نمونه‌هایی نشان می‌دهیم که چگونه شعر و ریاضیات هریک می‌توانند به نحوی مؤثر و نفوذپذیر به مفهوم و ملموس‌سازی یکدیگر کمک کنند. از همکاری این دو زبان می‌توان در آموزش نیز بهره‌مند شد.

کلیدواژه‌ها

شعر
ریاضیات
نمادگذاری
تابع

موضوعات

اپوستل، تام. م. (1369). آنالیز ریاضی (ترجمه علی‌اکبر عالم‌زاده؛ چاپ دوم). تهران: موسسۀ انتشارات علمی دانشگاه صنعتی شریف.
اسکندردوست، میلاد (1399). اسرار فراکتال. تهران: انتشارات آرنا.
اونان، مایکل (1397). جبر خطی (مترجم: علی‌اکبر محمدی حسن‌آبادی؛ ویراست دوم). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
آیت‌الهی، حبیب‌الله (1376). مبانی نظری هنرهای تجسمی. تهران: انتشارات سمت.
ایزدیار، محسن؛ میر مؤمنی، محمدعلی (1398). بررسی راز و رمز تصویرگری حافظ با پرگار. فصلنامه زیبایی‌شناسی ادبی، 7(41)، 77-96.
بابلیان، اسماعیل (1392). مبانی آنالیز عددی؛ چاپ چهارم. تهران: انتشارات فاطمی.
حسینیان، فاطمه (1390). ریاضیات: صراحت آرام یک علم اشرافی. تهران.
حمیدی، نادره (1397). تأثیر شعر بر یادگیری ریاضی. سومین کنفرانس رویکردهای نوین در آموزش و پژوهش.
دورات، ویل (1402). تاریخ فلسفه (ترجمۀ عباس زریاب).  تهران: انتشارات نگاه.
رضا، فضل‌الله (1396). برگ بی برگی. تهران: انتشارات اطلاعات.
روشن زاده، مهرداد (1396). تأثیر قرآن در ادبیات پارسی: اشعار ریاضی یزدی. فصلنامه پویش در علوم انسانی؛  3(6)، 12-21. 
سعادتمند، فاطمه سادات (1402). تاریخ ریاضیات دوره اسلامی: نقش ابزاری شعر در آموزش حساب هندی. مجله به‌سوی علوم ریاضی؛ 3(1)، 22-43. doi:10.22067/tmsj.2023.43620
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1401). ادوار شعر فارسی: از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: انتشارات سخن.
صال مصلحیان، محمد (1384). فلسفه ریاضی. مشهد: انتشارات واژگان خرد.
فاطمی، سید حسن؛ عمارتی مقدم، داود (1389). شعر حجم و کوبیسم بازخوانی مبانی نظری شعر حجم بر اساس زیبایی شناسی کوبیسم. نشریه نقد ادبی، 9، 29-48.
فلاد، آلیسون (1393). بیایید ادبیات را با عینک ریاضیات ببینیم ( ترجمۀ محمد غفوری فرد). برگرفته از سایت www.tarjoman.com
قیطانی‌فرد، عبدالکریم (11 مرداد 1395). نظریه ماهیت مفهوم. وب‌سایت شعر ناب.
کمالی دولت‌آبادی، رسول؛ حسینی زرقا، ابوالقاسم (1395). حکمت دور و نقطه در ادبیات و شعر حافظ. فصلنامه الهیات هنر، 5، 105-129.
گنجی زاده، موسی؛ عابدینی، مهنوش؛ ایوبی، ام‌البنین (1401). نقش شعر در افزایش انگیزه درس ریاضی دانش آموزان دوره ابتدایی مجتمع آموزشی شهید داد اکبری بخش هشت بندی شهرستان میناب. هشتمین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج علوم تربیتی و روانشناسی ایران.
لاک، جان (1401). جستاری در خصوص فاهمه بشری (ترجمه کاوه لاجوردی). تهران: انتشارات مرکز.
مراد علیزاده، افسانه؛ رفیع‌پور، ابوالفضل (1395). نقش متقابل ریاضی و فرهنگ. مجله ترویج علم، 7(10)، 21-7.  doi: 20.1001.1.22519033.1395.7.1.1.2
ملکیان، مصطفی (1389). حدیث آرزومندی. تهران: انتشارات نگاه معاصر.
ملویل، هرمان (1402). موبی دیک یا وال سفید (ترجمه پرویز داریوش). تهران: انتشارات امیرکبیر.
موریس، کلاین (1388). نقش ریاضیات در فرهنگ غرب (ترجمه محمد دانش). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
نظامی بهروز، داود؛ صلواتی، محمود (1385). بررسی اصطلاحات و مفاهیم ریاضی در شعر فارسی با تکیه بر دیوان خاقانی انوری مسعود سعد و نظامی. مجله زبان و ادبیات فارسی (دانشگاه آزاد اسلامی)، شماره 7، 129-150.
نظری، الهام (1402). تأثیر آموزش مفاهیم ریاضی با توجه به ساخت‌های شش‌گانه تعلیم و تربیت با استفاده از شعر برای یادگیری بهتر در دانش آموزان. سومین کنفرانس ملی مطالعات کاربردی در فرآیندهای تعلیم و تربیت.
Bahls, P. (2009). Math and Metaphor: Using Poetry. The WAC Journal, 20, 75-90.  doi: 10.37514/WAC-J.2009.20.1.06
 Broberg, E. (2019). The Intersections of Math and Poetry: History and Practice. Sanford Lab Homestake Visitor Center, March 21.
Devlin, K. (2000). Do Mathematicians Have Different Brains?
Hart, S. (2023). Once upon prime: The wondrous connections between mathematics and literature.  New York Times.
Russell, B. (1907). The Study of Mathematics. Mysticism and Logic: And Other Essays. Longman.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 16 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 10 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 27 مرداد 1403

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما