فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

مقایسه تطبیقی زنده‌انگاری فضا در نظریه فضای همدلانه و آزمون آینه خویشتن کریستوفر الکساندر

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

الهام پرویزی 1
صبا سندانی 2
حسنی سادات شمس دولت آبادی 1

1 استادیار معماری، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشجو کارشناسی ارشد معماری، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2024.5163.4934
چکیده
بازخورد احساسی و یا امکان اشتراک عاطفی با هر پدیده‌ای در اطراف انسان، می‌تواند القاکننده زنده‌بودن آن باشد. قابلیت تعامل انسان با فضای پیرامونی همواره حائز اهمیت بوده؛ زیرا تحقق آن کیفیت زیست انسان را افزایش خواهد داد. از طرفی دیگر، زنده‌انگاری فضا در حوزه فضای همدلانه نیز مطرح می‌شود و کارکرد نورون‌های آینه‌ای مغز در فضاها و قابلیت تخیل زنده‌انگاری انسان در قبال آن، امکان اشتراک احساس را فراهم می‌آورد. باتوجه‌به اهمیت فضاهای زنده و تعامل انسان با آن، این مقاله در پی تدوین تفاوت‌ها و تشابه‌های این دو نگاه است تا در نهایت مدل مفهومی و کاربردی برآمده از این دو نظریه بتواند در طراحی فضای زنده راهگشا باشد. نوع تحقیق، کیفی و به شیوه توصیفی‌ـ‌تحلیلی است که با بررسی ویژگی‌های اصلی فضای زنده در «آزمون آینه خویشتن» الکساندر و «فضای همدلانه» به شیوه استدلال استقرایی و تحلیل منطقی به مقایسه این دو نگرش می‌پردازد. یافته‌ها نشان داد که فضای زنده در نظریه همدلی می‌تواند طیفی از احساس خوب و بد را منعکس کند؛ اما در آزمون آینه خویشتن فضاهایی با احساس خوب، بیشتر زنده هستند و کیفیت حضور فطری انسان را فراهم می‌کنند. شباهت‌ها و تفاوت‌های این دو دیدگاه می‌تواند دید خوبی از تعریف فضای زنده به ما دهد. این پژوهش می‌تواند به طراحی فضاهایی کمک کند که نه‌تنها پاسخگوی نیازهای کاربردی انسان‌ها باشند، بلکه جنبه‌های عاطفی و احساسی زندگی آنان را نیز مدنظر قرار دهند. باتوجه‌به ویژگی‌های احساسی و تجربی فضا، طراحی محیط‌های همدلانه و زنده می‌تواند تأثیرات مثبت‌تری بر روان انسان‌ها داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

آزمون آینه خویشتن
زنده‌انگاری فضا
فضای زنده
فضای همدلانه

موضوعات

اسدی، شهام؛ و ترابی، زهره (1396). انطباق پانزده خصلت بنیادی کریستوفر الکساندر با فرش ایرانی. مطالعات هنر اسلامی، 13(26)، 25-50.
اقبالی زارچ، فاطمه (1390). طراحی اقامتگاه کویری در همسایگی روستای مصر: با نگرشی به مفهوم مرکز در اندیشه کریستوفر الکساندر(پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
اکبری، علی (1392). از زبان ریاضیات تا ساختارگرایی در معماری : بررسی تحوالت در آرای سه دهه کریستوفر الکساندر با مروری بر آثار وی. ماهنامه کتاب ماه هنر، 180، 22-28.
پالاسما، یوهانی؛ بومه،گرنوت؛ و بورچ،کریستین (1397). اتمسفر معمارانه (مترجم: مرتضی نیک فطرت؛ چاپ اول). تهران: انتشارات فکر نو. (تاریخ اصل اثر 2014)
پرویزی، الهام؛ و اردستانی، زهراالسادات (۱۴۰۱). تبیین مفهوم ادراک همدلانه انسان از فضای ساخته‌شده (معماری و شهر). فصلنامه روان‌شناسی شناختی، ۱۰(۱)، ۹۱-۱۰۷.
تیدول، فیلیپ (1400). معماری و همدلی: سخنرانی‌های یوهانی پالاسما، هری‌فرانسیس مالگریو، سارا رابینسون، ویتوریو گالیس (مترجمان: محمد گلشن، نیما اسماعیلی؛ چاپ دوم). تهران: کتابکده کسری. (تاریخ اصل اثر 2015)
رابینسون، سارا؛ پالاسما، یوهانی (1400). ذهن در معماری: علوم اعصاب، تجسم و آینده طراحی (مترجمان: حمیدرضا عظمتی، فاطمه جم؛ چاپ اول). تهران: دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی. (اصل اثر 2015)
رحمانی، مهسا؛ نادرنژاد، امین (۱۳۹۲). بازشناسی توانایی «احساس» برای خلق یک معماری زنده با استناد به آرای کریستوفر الکساندر. صفّه،23(3)، 7-18.
سیروس صبری، رضا؛ و اکبری، علی (1392). مفهوم نظم، کریستوفر الکساندر و علم جدید. صفّه، 23(2)، 31-42.
صرامی، نفیسه؛ مندگاری، کاظم؛ و ندیمی، هادی (1398). خاستگاه مفهوم «تهی» در اندیشه «کریستوفر الکساندر». نشریه علمی اندیشه معماری. 3(6 ), 29-43. doi: 10.30479/at.2020.11196.1265
طهوری، نیّر (1381). سکونت شاعرانه و ساختن جاودانه: بررسی وجوه تشابه در آراء هایدگر و الکساندر. فصلنامه فرهنگستان هنر، 3، 70-113.
گلابچی، محمود؛ و زینالی  فرید، آیدا  (1391 ).معماری آرکیتایپی(کهن الگویی). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مهاجری، ناهید؛ و قمی، شیوا (1387). رویکردی تحلیلی برنظریه های طراحی کریستوفر الکساندر. مجله هویت شهر. 2(2)، 45-56.
نجارنژاد مشهدی،مرجانه؛ افضلیان، خسرو؛ شیبانی، مهدی؛ و سیدالحسینی، سیدمسلم (1400). درک سرشت الگوهای ماندگار معماری ایران (با انطباق مفهوم ماندگاری از دیدگاه کریستوفر الکساندر بر الگوهای معماری. نشریه علمی اندیشه معماری، 5(9)، 1-18. doi: 10.30479/at.2020.11932.1359
نورانی یزدی، ملیحه السادات (1392). طراحی دبستان پسرانه در یزد با تأملی بر رابطه تقارن و حیات در معماری: بر اساس آراء الکساندر در مورد تقارن (پایان نامه کارشناسی ارشد). دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
هدایت‌نیا گنجی، محمدرضا (1392). بررسی و ارزیابی ویژگی های کالبدی و فضایی قلعه قورتان بر مبنای اندیشه‌های کریستوفر الکساندر( پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
هیل، جاناتان (1396). مرلوپونتی برای معماران (مترجم: گلناز صالح کریمی؛ چاپ اول). تهران: انتشارات فکر نو. (اصل اثر 2009)
Alexander, C. (2002). The Nature of Order, Book 2: The Process of Creating Life: An Essay on the Art of Building and The Nature of the Universe. Berkeley, California: The Center for Environmental Structure publishing. doi: 10.2307/j.ctv27ftw6c
Alexander, C. (2004). The Nature of Order, Book 4: The Luminous Ground: An Essay on the Art of Building and The Nature of the Universe. Berkeley, California: The Center for Environmental Structure publishing. doi: 10.2307/j.ctv27ftw7w
Arnheim, R. (1966). Toward a psychology of art: Collected essays. Berkeley, California: University of California Press.
Fesmire, S. (2003). John Dewey and Moral Imagination Pragmatism in Ethics.Indiana, US: Indiana University Press.
 Franklin, M. (2010). Affect Regulation, Mirror Neurons, and the Third Hand: Formulating Mindful Empathic Art Interventions. Journal of the American Art Therapy Association, 27(4), 160–167. doi: 10.1080/07421656.2010.10129385
Freedberg, D., & Gallese, V. (2007). Motion, emotion and empathy in esthetic experience. Trends in cognitive sciences, 11(5), 197–203. doi: 10.1016/j.tics.2007.02.003
Gallese V. (2014). Bodily selves in relation: embodied simulation as second-person perspective on intersubjectivity. Philosophical transactions of the Royal Society. 369(1644), 20130177. doi; 10.1098/rstb.2013.0177
Geiger, M. (1910). Über das Wesen und die Bedeutung der Einfühlung. In F. Schumann (Ed.), IV. Kongress für experimentelle Psychologie. Leipzig, Germany: J.A. Barth.
Johnson, M. (2014). Morality for humans: Moral understanding from the perspective of cognitive science. Chicago, US: University of Chicago Press.
Le Corbusier. (2016). Vers une architecture [Vers une architecture ] (J. Goodman;  1st ed.).Los Angeles, California: Getty Publications. (Original work published 1923)
Merleau-Ponty, M. (2013). Phenomenology of perception [Phénoménologie de la perception] (D. Landes, Trans.; 1st ed.). Oxford, England: Routledge publishing. (Original work published 1945)
Nosraty, N., Sakhaei, S., & Rezaei, R. (2021). The impact of social media on mental health: A critical examination. Socio-Spatial Studies, 5(1), 101-11. doi: 10.22034/soc.2021.212042
Portugali, J. (2021). Chapter 11: New concepts in complexity theory arising from studies in the field of architecture: an overview of the four books of the nature of order with emphasis on the scientific problems which are raised. In Handbook on Cities and Complexity (Pp. 210-232). Cheltenham, England: Edward Elgar Publishing. doi: 10.4337/9781789900125.00020
Sánchez, M., & José, M. (2022). Dynamic cartography: Body, architecture, and performative space. Oxford, England: Routledge publishing.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 10 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 05 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 24 مرداد 1403

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما