فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

تحلیل عاملیت و ساختار در بستر مجازی؛ پاییدن آزارگون مجازی از منظر تئوری کنش موقعیت‌مند

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

سعید کبیری
مهدی حسین زاده فرمی

استادیار جامعه‌شناسی، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی وزارت علوم، تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2025.5340.5054
چکیده
پاییدن آزارگون مجازی که با استفاده نادرست از فناوری‌های ارتباطی برای مزاحمت، تهدید یا نظارت آزاردهنده بر سایر کاربران بازنمایی می‌شود، یکی از اشکال نوپدید رفتارهای مخرب در شبکه‌های اجتماعی است. هدف اصلی این مقاله شناسایی تأثیر ارزش‌های اخلاقی، خودکنترلی، بازدارندگی ادراکی و بستر اخلاقی بر وقوع پاییدن آزارگون مجازی در دوگانه عاملیت و ساختار است. روش مقاله از نوع توصیفی-همبستگی است و جامعه آماری شامل دانشجویان دانشگاه تهران می‌باشند. با استفاده از نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، 304 نفر از دانشجویان دانشکده‌های دانشگاه تهران انتخاب شدند. ابزارهای این مقاله عبارت‌اند از: مقیاس‌های پاییدن آزارگون مجازی، ارزش‌های اخلاقی، خودکنترلی، بستر اخلاقی و بازدارندگی ادراکی. داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری و نرم‌افزار SmartPLS نسخه 4 تحلیل شد. نتایج حاکی از آن بود که هر دو سازه تمایلات کجروانه (ضریب بتا: 41/0) و بستر جرم‌زا (ضریب بتا: 37/0) تأثیر معناداری بر مبادرت به پاییدن آزارگون مجازی دارند. به‌طور مشابه، مسیر تعدیل‌گر تمایلات کجروانه × بستر جرم‌زا بر مبادرت به پاییدن آزارگون مجازی (ضریب بتا: 17/0) نیز معنادار است. یافته‌ها نشان‌دهنده اهمیت هم‌زمان عاملیت، ارزش‌های اخلاقی و خودکنترلی، ساختار، بستر اخلاقی و بازدارندگی ادراکی در بروز پاییدن آزارگون مجازی است. بر این اساس، طراحی مداخلات آموزشی و فرهنگی با هدف ارتقای ارزش‌های اخلاقی و تقویت خودکنترلی در میان دانشجویان ضروری به نظر می‌رسد. همچنین، بازنگری در سیاست‌های نظارتی و آموزشی برای ایجاد بستری سالم‌تر در فضای مجازی توصیه می‌شود.

کلیدواژه‌ها

تئوری کنش موقعیت‌مند
پاییدن آزارگون مجازی
تمایلات کجروانه
بستر جرم‌زا

موضوعات

ترکاشوند، معصومه؛ صرامی، غلامرضا؛ کرامتی، هادی؛ نوری، ربابه (۱۴۰۲). اثر هیجانات اخلاقی و هویت اخلاقی به‌عنوان میانجی در رابطه بین گسست اخلاقی و قلدری در مدارس ابتدایی شهر تهران. فصلنامه روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی، ۱۴(۵۴)، ۱۵-۲۸. doi: 10.30495/jpmm.2024.32686.3881
توکل، محمد؛ فاطمی‌نیا، محمدعلی (۱۳۹۸). جامعه اطلاعاتی و جرایم نوظهور: تلاشی جامعه‌شناختی در تبیین قربانیان تعرض سایبری در شهر تهران. بررسی مسائل اجتماعی ایران، ۱۰(۱)، ۳۷-۶۲. doi: 10.22059/ijsp.2020.76167
حبیبی کلیبر، رامین؛ صیادی، صادق (۱۴۰۰). تأثیر انسجام خانوادگی و گروه همسالان با رفتارهای قلدرانه دانش‌آموزان. مطالعات جنسیت و خانواده، ۹ (۱)، ۹۳-۱۱۳.
شادمنفعت، سیده‌معصومه؛ رحمتی، مهدی (۱۴۰۱). تبیین جامعه‌شناختی قلدری سایبری در بین دانشجویان دانشگاه گیلان با تأکید بر تئوری کنش موقعیت‌مند. مسائل اجتماعی ایران، ۱۳ (۲)، ۱۴۹-۱۷۲.
شادمنفعت، سیده‌معصومه؛ رحمتی، مهدی؛ و حلاج‌زاده، هدی (1403). تبیین خشونت علیه همسر از دریچه تئوری کنش موقعیت‌مند. مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، 22(2)، 1-24. doi: 10.22051/jwsps.2024.45485.2807
علیوردی‌نیا، اکبر؛ سهرابی، مریم (۱۳۹۴). تحلیل اجتماعی قلدری در میان دانش‌آموزان (مطالعه موردی دوره متوسطه شهر ساری). مطالعات توسعه اجتماعی - فرهنگی، ۴ (۱)، ۹-۳۹.
کبیری، سعید (1402). ازهم‌گسیختگی زیست‌جهان؛ تأثیر تعامل قلمروهای مسئله‌ساز زندگی بر فرسایش صداقت دانشگاهی. فصلنامه مطالعات دانشگاه، 2(2)، 165-201.  doi: 10.22035/jous.2024.5409.1090
ماهر، زهرا (1402). تحلیل جامعه‌شناختی اخلاق و هویت دانشگاهی در دوران کرونا؛ یک مطالعه ترکیبی. فصلنامه مطالعات دانشگاه، 2(1)، 125-147. doi: 10.22035/jous.2024.5071.1046
Abu-Ulbeh, W., Altalhi, M., Abualigah, L., Almazroi, A. A., Sumari, P., & Gandomi, A. H. (2021). Cyberstalking victimization model using criminological theory: A systematic literature review, taxonomies, applications, tools, and validations. Electronics, 10(14), 1670. doi: 10.3390/electronics10141670
Arsalani, A., Rahmatian, F., & Hosseini, S. H. (2025). Media literacy for business personnel: A strategic approach for better efficiency. Code, Cognition & Society, 1(1), 1-28. doi: 10.22034/ccsr.2025.526844.1000
Barton-Crosby, J., & Hirtenlehner, H. (2021). The role of morality and self-control in conditioning the criminogenic effect of provocation. A partial test of situational action theory. Deviant behavior, 42(10), 1273-1294. doi: 10.1080/01639625.2020.1738645
Baskin-Sommers, A. R., Baskin, D. R., Sommers, I., Casados, A. T., Crossman, M. K., & Javdani, S. (2016). The impact of psychopathology, race, and environmental context on violent offending in a male adolescent sample. Personality Disorders: Theory, Research, and Treatment, 7(4), 354. doi: 10.1037/per0000168
Begotti, T., & Acquadro Maran, D. (2019). Characteristics of cyberstalking behavior, consequences, and coping strategies: A cross-sectional study in a sample of Italian university students. Future Internet, 11(5), 120. doi: 10.3390/fi11050120
Cavezza, C., & McEwan, T. E. (2014). Cyberstalking versus off-line stalking in a forensic sample. Psychology, Crime & Law, 20(10), 955-970. doi: 10.1080/1068316X.2014.893334
Cho, S., & Rustu, D. (2020). Examining the impacts of low self-control and online lifestyles on cyberbullying perpetration among Korean adolescents: Using parallel process latent growth curve modeling. Children and Youth Services Review, 117, 105288. doi: 10.1016/j.childyouth.2020.105288
Cochran, J. K. (2016). Moral Propensity, Setting, and Choice: A Partial Test of Situational Action Theory. Deviant behavior, 37(7), 811-823. doi: 10.1177/0011128719850500
Curry, T. R., & Zavala, E. (2020). A multi-theoretical perspective on cyber dating abuse victimization and perpetration within intimate relationships: A test of general strain, social learning, and self-control theories. Victims & Offenders, 15(4), 499-519. doi: 10.1080/15564886.2020.1734996
Farrington, D. P. (2017). Introduction to integrated developmental and life-course theories of offending. In Integrated developmental and life-course theories of offending (pp. 1-15). Routledge.  doi: 10.4324/9780203788431-1 
Fissel, E. R., Fisher, B. S., & Nedelec, J. L. (2021). Cyberstalking perpetration among young adults: An assessment of the effects of low self-control and moral disengagement. Crime & Delinquency, 67(12), 1935-1961. doi: 10.1177/0011128721989079
Fox, K. A., Nobles, M. R., & Akers, R. L. (2011). Is stalking a learned phenomenon? An empirical test of social learning theory. Journal of Criminal Justice, 39(1), 39-47. doi: 10.1016/j.jcrimjus.2010.10.002
Gallupe, O., & Baron, S. W. (2014). Morality, self-control, deterrence, and drug use: Street youths and situational action theory. Crime & Delinquency, 60(2), 284-305. doi: 10.1177/0011128709359661
Hirtenlehner, H., & Hardie, B. (2016). On the conditional relevance of controls: An application of Situational Action Theory to shoplifting. Deviant behavior, 37(3), 315-331. doi: 10.1080/01639625.2015.1026764
Hirtenlehner, H., & Treiber, K. (2017). Can Situational Action Theory Explain the Gender Gap in Adolescent Shoplifting? Results From Austria. International Criminal Justice Review, 1057567717690199. doi: 10.17863/CAM.8663
Howell, C. J., Kabiri, S., Wang, F., Muniz, C. N., Kamar, E., Sharepour, M., Cochran, J., & Shadmanfaat, S. M. (2024). Online Harassment: The Mediating and Moderating Role of Thoughtfully Reflective Decision-Making. Social Science Computer Review,  doi: 10.1177/08944393241261983
Hu, S., Lei, W., Zhu, H., & Hsu, C. (2024). Cyberbullying perpetration on social media: A situational action perspective. Information & Management, 61(6), 104013. doi: 10.1016/j.im.2024.104013
Kabiri, S., Choi, J., Shadmanfaat, S. M., & Lee, J. (2021). Using structural equations to test a multi-theoretical framework with data on cyberstalking victimization in Iran: Self-control, control deficit, peers’ online deviant behaviors, and online deviant lifestyles. Crime & Delinquency, 67(11), 1706-1727. doi: 10.1177/0011128720968501
Kabiri, S., Choi, J., Shadmanfaat, S. M., & Lee, J. (2022). Cyberstalking victimization: An empirical assessment of RAT among female Iranian college students. Journal of interpersonal violence, 37(9-10), NP8088-NP8114. doi: 10.1177/0886260520975826
Kabiri, S., Donner, C. M., Shadmanfaat, S. M., & Rahmati, M. M. (2024). School bullying among Iranian Adolescents: Considering a higher moderation model in situational action theory. International Journal of Bullying Prevention, 6(2), 149-162. doi: 10.1007/s42380-022-00147-5
Kabiri, S., Shadmanfaat, S. M., Perkins, R. C., Wellen, H., Howell, C. J., Cochran, J. K., & Smith, H. (2023). Aggressive spectators in sporting milieus: A test of Situational Action Theory. Global Crime, 24(3), 195-214. doi: 10.1080/17440572.2023.2214795
Kabiri, S., Shadmanfaat, S. M., Samuels-Wortley, K., & Gallupe, O. (2020). Does moral identity matter in situational action theory? Some evidence of Iranian fans’ cyberbullying perpetration. International Criminal Justice Review, 30(4), 406-420. doi: 10.1177/1057567720941584
Li, C. K., Holt, T. J., Bossler, A. M., & May, D. C. (2016). Examining the mediating effects of social learning on the low self-control—Cyberbullying relationship in a youth sample. Deviant behavior, 37(2), 126-138. doi: 10.1080/01639625.2014.1004023
Liu, W., Qiu, G., & Zhang, S. (2022). Situational action theory and school bullying: Rethinking the moral filter. Crime & Delinquency, 68(4), 572-593. doi: 10.1177/0011128720974318
Lowry, P. B., Zhang, J., Wang, C., Wu, T., & Siponen, M. (2013). Understanding and predicting cyberstalking in social media: Integrating theoretical perspectives on shame, neutralization, self-control, rational choice, and social learning. Proceedings of the International Conference on Systems Sciences (ICIS 2013), Milan, Italy, December, doi: 10.13140/2.1.3361.2480
Mann, F. D., Patterson, M. W., Grotzinger, A. D., Kretsch, N., Tackett, J. L., Tucker-Drob, E. M., & Harden, K. P. (2016). Sensation seeking, peer deviance, and genetic influences on adolescent delinquency: Evidence for person-environment correlation and interaction. Journal of abnormal psychology, 125(5), 679. doi: 10.1037/abn0000160
Maran, D. A., & Begotti, T. (2022). Cyberstalking and Previous Offline Victimization in Italian Young Adults: The Role of Coping Strategies. Social Sciences, 11(12), 549. doi: 10.3390/socsci11120549
Marcum, C. D., Higgins, G. E., & Nicholson, J. (2017). I’m watching you: Cyberstalking behaviors of university students in romantic relationships. American Journal of Oriminal Justice, 42, 373-388. doi: 10.1007/s12103-016-9358-2
Ménard, K. S., & Pincus, A. L. (2012). Predicting overt and cyber stalking perpetration by male and female college students. Journal of interpersonal violence, 27(11), 2183-2207. doi: 10.1177/0886260511432144
Parent, G., Laurier, C., Guay, J.-P., & Fredette, C. (2016). Explaining the frequency and variety of crimes through the interaction of individual and contextual risk factors. Canadian Journal of Criminology and Criminal Justice, 58(4), 465-501. doi: 10.3138/cjccj.2015E11
Piquero, A. R., Bouffard, J. A., Piquero, N. L., & Craig, J. M. (2016). Does Morality Condition the Deterrent Effect of Perceived Certainty Among Incarcerated Felons? Crime & Delinquency, 62(1), 3-25. doi: 10.1177/0011128713505484
Rahmatian, F., & Sharajsharifi, M. (2021). Artificial intelligence in MBA education: Perceptions, ethics, and readiness among Iranian graduates. Socio-Spatial Studies, 5(1). doi: 10.22034/soc.2021.223600
Rahmatian, F., & Sharajsharifi, M. (2021). Artificial intelligence in MBA education: Perceptions, ethics, and readiness among Iranian graduates. Socio-Spatial Studies, 5(1). doi:10.22034/soc.2021.223600
Reyns, B. W. (2019). Online pursuit in the twilight zone: Cyberstalking perpetration by college students. Victims & Offenders, 14(2), 183-198. doi: 10.1080/15564886.2018.1557092
Reyns, B. W., Henson, B., & Fisher, B. S. (2012). Stalking in the twilight zone: Extent of cyberstalking victimization and offending among college students. Deviant behavior, 33(1), 1-25. doi: 10.1080/01639625.2010.538364
Schittenhelm, C., Kops, M., Moosburner, M., Fischer, S. M., & Wachs, S. (2024). Cybergrooming victimization among young people: a systematic review of prevalence rates, risk factors, and outcomes. Adolescent Research Review, 1-32. doi: 10.1007/s40894-024-00248-w
Shadmanfaat, S., Kabiri, S., Miley, L. N., Howell, C. J., Muniz, C. N., & Cochran, J. K. (2020). Performance enhancing drug use among professional athletes: Testing the applicability of key theoretical concepts derived from situational action theory. Journal of Sport and Social Issues, 44(4), 336-355. doi: 10.1177/0193723520919812
Shadmanfaat, S., Richardson, D. A., Muniz, C. N., Cochran, J. K., Kabiri, S., & Howell, C. J. (2021). Cyberbullying against rivals: Application of key theoretical concepts derived from situational action theory. Deviant behavior, 42(12), 1549-1564. doi: 10.1080/01639625.2020.1762452
Shadmanfaat, S.M., Kabiri, S., Donner, C. M., Rahmati, M. M., Maddahi, J., Yousefvand, S., Hardyns, W., & Safiri, K. (2024). Cheating in Iran: An Examination of Academic Dishonesty Through the Lens of Situational Action Theory. International Criminal Justice Review, 123–129. doi: 10575677241271201
Shorey, R. C., Cornelius, T. L., & Strauss, C. (2015). Stalking in college student dating relationships: A descriptive investigation. Journal of Family Violence, 30, 935-942. doi: 10.1177/0886260516663899
Smoker, M., & March, E. (2017). Predicting perpetration of intimate partner cyberstalking: Gender and the Dark Tetrad. Computers in Human Behavior, 72, 390-396. doi: 10.1016/j.chb.2017.03.012
Song, H., & Lee, S.-S. (2021). Motivations, propensities, and their interplays on online bullying perpetration: A partial test of situational action theory. Crime & Delinquency, 66(12), 1787-1808. doi: 10.1177/0011128719850500
Spitzberg, B. H., & Hoobler, G. (2002). Cyberstalking and the technologies of interpersonal terrorism. New Media & Society, 4(1), 71-92. doi: 10.1177/14614440222226271
Svensson, R. (2015). An examination of the interaction between morality and deterrence in offending a research note. Crime & Delinquency, 61(1), 3-18. doi: 10.1177/0011128713486068
Tibbetts, S.G. (2019). Criminological theory: The essentials. Sage Publications. doi: 10.4324/9781315744902-13
Tomraee, S., Toosi, R., & Arsalani, A. (2024). Perspectives of Iranian Clinical Interns on the Future of AI in Healthcare. Journal of Cyberspace Studies, 8(2), 347-370. doi: 10.22059/jcss.2024.101610
Tran, H.G.N., Thai, T.T., Dang, N.T.T., Vo, D.K., & Duong, M.H.T. (2023). Cyber-victimization and its effect on depression in adolescents: a systematic review and meta-analysis. Trauma, Violence, & Abuse, 24(2), 1124-1139. doi: 10.1177/15248380211050597
Wall, D. S. (2024). Cybercrime: The transformation of crime in the information age. John Wiley & Sons. doi: 10.2139/ssrn.4707509 
Wang, L., & Ge, T. (2021). Does victimization predict cyberbullying perpetration? Examining depression as a mediator and self-control as a moderator. Personality and Individual Differences, 183, 111135. doi: 10.1016/j.paid.2021.111135
Weerman, F.M., Bernasco, W., Bruinsma, G. J., & Pauwels, L. J. (2016). Gender differences in delinquency and situational action theory: A partial test. Justice Quarterly, 33(7), 1182-1209. doi: 10.1080/07418825.2015.1064987 
Wikström, P.H. (2014). Why crime happens: A situational action theory. Analytical Sociology, 71–94. doi: 10.1002/9781118762707.ch03
Wikström, P.H., & Treiber, K. (2015). Situational Theory. The Handbook of Criminological Theory, 415–444. Portico. doi: 10.1002/9781118512449.ch22
Wikström, P.O.H. (2019). Explaining Crime and Criminal Careers: the DEA Model of Situational Action Theory. Journal of Developmental Life-Course Criminology, 1-16. doi: 10.1007/s40865-019-00116-5
Wikström, P.O.H., & Svensson, R. (2010). When does self-control matter? The interaction between morality and self-control in crime causation. European Journal of Criminology, 7(5), 395-410. doi: 10.1177/1477370810372132
Wikström, P.O.H., Tseloni, A., & Karlis, D. (2011). Do people comply with the law because they fear getting caught? European Journal of Criminology, 8(5), 401–420. doi: 10.1177/1477370811416415
Wikström, P.O.H. (2020). Explaining crime and criminal careers: The DEA model of situational action theory. Journal of Developmental and Life-Course Criminology, 6(2), 188-203. doi: 10.1007/s40865-019-00116-5 
Wilson, C., Sheridan, L., & Garratt-Reed, D. (2022). Examining Cyberstalking Perpetration and Victimization: A Scoping Review. Trauma, Violence, & Abuse, 24(3), 2019–2033. doi: 10.1177/15248380221082937
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 03 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 24 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1403

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما