فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

دیپلماسی علمی؛ واکاوی همکاری بین‌المللی ایران با عراق در عرصه آموزش عالی

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

سعیده سعیدی

استادیار انسان‌شناسی، گروه مطالعات حکمرانی، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2025.5496.5148
چکیده
دیپلماسی علمی یک مفهوم میان‌رشته‌ای است، و به‌طور خاص در بحث عراق، حوزه‌هایی همچون علم و فناوری، روابط بین‌الملل، سیاست خارجی، حوزه نظامی و حوزه گفتمانی مهم‌ترین آبشخورهای مفهومی سازنده آن می‌باشند. این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این سؤال است که دیپلماسی علمی جمهوری اسلامی ایران با عراق چگونه صورت‌بندی می‌شود و مهم‌ترین چالش‌های همکاری‌های علمی ایران و عراق چیست؟ این پژوهش چندبعدی و در پارادایم کیفی انجام شده است. روش جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات ترکیبی از منابع اسنادی و کتابخانه‌ای، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و تعاملی، مشاهده همراه مشارکت، مصاحبه متخصصان، برگزاری پانل خبرگان، جلسات کارشناسی و کسب نقطه‌نظرات دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط با موضوع بوده است. در این پژوهش ابعاد 4 گانه آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و اجرایی دیپلماسی علمی ایران و عراق مورد مداقه قرار خواهد گرفت. افزایش نقش‌آفرینی کارگزاران برون‌مرزی عرصه دیپلماسی به ویژه تقویت نقش رایزن علمی و رایزن فناوری در شناسایی ظرفیت‌های کشور مقصد و معرفی ظرفیت‌های ایران، تدوین نقشه راه با مرکزیت نهادهای مسئول بخش علم و فناوری، تنظیم بوروکراسی تعاملات بین‌المللی کنشگران دانشگاهی و صنعتی و تسهیل رویه‌های کنسولی برای اتباع غیر ایرانی، تدوین بانک داده ورودی و خروجی نهاد آموزش عالی به‌منظور تقویت شبکه‌سازی و بهره‌مندی از تخصص افراد، نیازسنجی مداوم از بازار و شرایط محیطی کشور مقصد، تلاش در جهت تعریف واحد و واقع‌بینانه از دنیا و روابط بین‌الملل، افزایش سواد فرهنگی بازیگران عرصه دیپلماسی علمی و بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها به‌طور خاص، سرمایه‌گذاری بر افزایش کیفیت نیروی انسانی در این حوزه می‌تواند در پیشبرد دیپلماسی علمی ایران مؤثر باشد.

کلیدواژه‌ها

دیپلماسی علمی
عراق
آموزش عالی
بین‌المللی‌سازی
موضوعات
داداش‌پور، هاشم (تابستان 1402). گزارش سازمان امور دانشجویان. برگرفته از https://saorg.ir/portal/home/?news/235224/240980/248015/94
رفیع، حسین و نیکروش، ملیحه (1392). دیپلماسی عمومی و قدرت نرم با تاکید بر قدرت نرم ایران در عراق. مطالعات روابط بین‌الملل، 6 (22)، 131-99.
سعیدی، سعیده (1399). غریبه های قریب: تجربه زیسته دانشجویان افغانستانی ساکن ایران در بحران کرونا. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی،  12(2)، 179-145. doi:10.22035/isih.2020.3861.3993
سیدتقی‌زاده، سیدحمید؛ و گودرزی، مهناز (1402). جایگاه برنامه های اقتصادی در دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران در عراق نوین. رهیافت‌های سیاسی و بین‌‌الملل، 15(1)، 104-78.
صنیع اجلال، مریم (1396). دیپلماسی علم و فناوری: راهبردی نو در توسعه کشورهای اسلامی. فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، 6(23)، 215-193.  doi: 10.30479/psiw.2017.1272
فتحی واجارگاه، کوروش، عیسی ابراهیم زاده، مهران فرج اللهی، مهرنوش خشنودی فر (1390). روند بین‌المللی‌سازی برنامه‌های درسی با رویکرد آموزش از راه دور در آموزش عالی ایران. فصلنامه رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، 19(2)، 66-45.
محسنی سهی، هدی سادات و محسنی سهی، فریبا سادات (1394). تأثیر دیپلماسی علم و فناوری بر افزایش قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران، مدیریت در دانشگاه اسلامی، 4(9)، 97-116.
معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری (1390). بررسی مفهومی دیپلماسی علم و فناوری و ترسیم وضع موجود آن در جمهوری اسلامی ایران. طرح پژوهشی.
Berkman, P. (2020). Science Diplomacy and Its Engine of Informed Decisionmaking: Operating through Our Global Pandemic with Humanity. The Hague Journal of Diplomacy, 15(3), 435-450. doi:10.1163/1871191X-BJA10034
Cathleen A., Campbell et al., (2017). Science Diplomacy in Arab Countries: The Need for a Paradigm Shift. Science & Diplomacy, 6(1), 1-8.
Knight, J. (2022). Analysing Knowledge Diplomacy and Differentiating It from Soft Power and Cultural, Science, Education and Public Diplomacies. The Hague Journal of Diplomacy, 18(4), 1-33. doi:10.1163/1871191x-bja10145
Maguire, M., & Delahunt, B. (2017). Doing thematic analysis: a practical, step by step guide for learning and teaching scholars. AISHE-J, 8(3), 3351-3365. doi: doi:10.62707/aishej.v9i3.335
Morshidi, S. (2008). The impact of September 11 on international student flow into Malaysia: lessons learned. International Journal of Asia-Pacific Studies, 4(1), 79-95. doi:10.1007/s12564-018-9534-9 
OECD. (2024). Youth not in employment, education or training (NEET). Available from: https://www.oecd.org/en/data/indicators/youth-not-in-employment-education-or-training-neet.html
Popper, R. (2008). How are foresight methods selected? Foresight, 10(6), 62-89. doi:10.1108/14636680810918586
Rahmatian, F. (2025). From silicon to sovereignty: MBA students’ views on AI’s disruption of global power dynamics. Journal of World Sociopolitical Studies, 9(4), 737-775. doi: 10.22059/wsps.2025.395950.1520
Rahmatian, F., & Sharajsharifi, M. (2021). Artificial intelligence in MBA education: Perceptions, ethics, and readiness among Iranian graduates. Socio-Spatial Studies, 5(1). doi:10.22034/soc.2021.223600
Ruffini, P. (2020). Collaboration and Competition: The Twofold Logic of Science Diplomacy. The Hague Journal of Diplomacy, 15(3), 1-13.  doi:10.1163/1871191X-BJA10028
Salehi, K., Khiyaban, S. H. Z., & Sabbar, S. (2025). Artificial Intelligence and the Future of International Law and Power. Journal of World Sociopolitical Studies, 9(4), 923-958.  10.22059/wsps.2025.401951.1552
Stern, V. (2019). International facts and figures, Universities UK International Report. students in the United States. Cyber Psychology & Behavior, 8(2), 1-52. doi:10.9790/7388-1405012530
Tham, S. (2013). Internationalizing Higher Education in Malaysia: Government Policies and University's Response. Journal of Studies in International Education, 17(5), 648-662. doi:10.1177/1028315313476954
The World Bank. (2022). The world Bank in Iraq Report. Available from: https://www.worldbank.org/en/country/iraq
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 06 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 30 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 12 خرداد 1404

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما