فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

زیستن در تعلیق؛ ترمیم هویت جنسیتی در تقاطع بدن، خانواده و حقوق با مطالعه‌ای بر تراجنسیتی‌های اصفهان

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

مهدی اعتمادی‌فرد 1
آلاء نجمی 2

1 دانشیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی نظری‌ـ‌فرهنگی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2025.5515.5134
چکیده
این مقاله به تحلیل تجربه‌های تراجنسیتی‌های ساکن اصفهان می‌پردازد و نشان می‌دهد که بازتطبیق جنسیت نه یک فرایند خطی و کامل، بلکه وضعیتی ناتمام و تعلیقی است که در تقاطع نهادهای خانواده، دین، نظم حقوقی و پزشکی هرآینه در حال ساخته‌شدن است. یافته‌ها مبتنی بر بیش از هشتاد ساعت مصاحبهٔ عمیق با پانزده فرد تراجنسیتی و اتنوگرافی مشارکتی در گروه‌درمانی‌ها، اردوهای جمعی و موقعیت‌های روزمره است که در تعامل با دیدگاه‌های متخصصان حقوقی‌ـ‌‌روان‌شناختی تحلیل شده تا زمینهٔ نهادی این تجارب روشن شود. روش تحقیق، ترکیبی از تحلیل مضمون و تحلیل روایت است؛ به‌گونه‌ای که مضامین پایه از دل روایت‌ها استخراج و در لایهٔ مفهومی در پیوند با جامعه‌شناسی حقوق، روان‌شناسی اجتماعی و مطالعات جنسیت بازخوانی و در رویکردی بازاندیشانه در تعامل چندین‌ماهه با میدان تحقیق تدقیق شده است. مطالعه نشان می‌دهد که «تعلیق» بیش از آن‌که به معنای نداشتن هویت باشد، به وضعیت نهادی‌ـ‌اجتماعی اشاره دارد که در آن فرد برای بازشناسی هویت تثبیت‌شدهٔ خود ناگزیر از عبور از فرایندهای پرتناقض است. لذا به نظر می‌رسد که تجربهٔ بازتطبیق در اصفهان، هم تحت‌تأثیر زمینهٔ فرهنگی‌ـ‌اجتماعی خاص این شهر بوده و هم بخشی از گفتمان ملی پزشکی–قضایی آن محسوب می‌شود. این مقاله، با ایجاد پیوندی میان‌رشته‌ای میان تحلیل‌های فوکویی از قدرت‌ـ‌دانش و رویکرد تفسیری مید از «خود» در تعامل، پروژهٔ نظری پژوهشگرانی چون افسانه نجم‌آبادی را توسعه داده و نشان می‌دهد که چگونه سوژه‌های تراجنسیتی از طریق «سیاست‌های کوچک بقا» و تدبیرهای روزمره، عاملیت خود را در تقاطع این ساختارهای کنترل‌گر بازمی‌یابند و هویت خود را به صورت مداوم بازسازی می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

بازتطبیق جنسیت
بدن‌مندی
اتنوگرافی مشارکتی
سوژگی تراجنسیتی
نظم حقوقی

موضوعات

بشارت، محمدعلی، و تولائیان، فهیمه (۱۳۹۳). مقایسه ابعاد مشکلات بین‌شخصی در افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی تغییر جنسیت داده، تغییر جنسیت نداده و افراد عادی. روان‌شناسی سلامت، ۱۰ (۳)، ۱۷-۴.
جواهری، فاطمه؛ و حسین‌زاده، مرتضی (۱۳۹۰). پیامدهای اجتماعی اختلال هویت جنسی: سرمایهٔ اجتماعی و کیفیت زندگی تغییرجنس‌خواهان در ایران. مطالعات اجتماعی ایران، ۱۵ (۵)، ۲۲-۳.
جورجو، آگامبن (۱۳۹۲). قانون و خشونت: قدرت حاکم و حیات برهنه (مترجمان: مراد فرهادپور و امید مهرگان). در مراد فرهادپور، امید مهرگان، و صالح نجفی (ویراستاران)، قانون و خشونت (صص31-88). تهران: رخداد نو.
رحیمی‌احمدآبادی، سمیه، کلانتری، مهرداد، عابدی، محمدرضا، و مدرس‌غروی، مرتضی (۱۴۰۰). نقش عملکرد خانواده در پیش‌بینی نارضایتی جنسیتی در زنان و مردان تراجنسی. روان‌شناسی و روان‌پزشکی شناخت، ۳۶ (۸)، ۴۷-۳۹. doi: 10.32598/shenakht.8.1.38
عابدینی، صمد، و سپهری‌نیا، حمیده (۱۳۹۴). بررسی رابطه ابعاد اجتماعی-فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل. مطالعات جامعه‌شناسی، ۲۹ (۸)، ۳۸-۲۱.
علیرضانژاد، سهیلا؛ آذرنیا، عقیق؛ و نیکوگفتار، منصوره (۱۳۹۵). برزخ تن، تناقض در هویت جنسی و جنسیتی: مطالعه‌ای در سازگاری اجتماعی ناراضیان جنسی. علوم اجتماعی، ۷۲ (۲۵)، ۱۹۱-۱۴۹.
فوکو، میشل (۱۳۹۹). اراده به دانستن (مترجمان: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نی.
گافمن، اروینگ (1396 الف). داغ ننگ (مترجم: مسعود کیانپور). تهران: مرکز.
گافمن، اروینگ (۱۳۹۶ ب). نمود خود در زندگی روزمره (مترجم: مسعود کیانپور). تهران: مرکز.
گل‌بهاری، ندا؛ اعظم‌آزاده، منصوره؛ و قاضی‌نژاد، مریم (۱۴۰۱). دیالکتیک شناسایی در بین تراجنسی‌ها (نگاهی به تجربه زیسته ناراضیان جنسی در فرایند هویت‌یابی). مطالعات اجتماعی ایران، ۵۷ (۱۶)، ۱۵۲-۱۲۹. doi: 10.22034/jss.2022.548978
محمدتقی‌زاده، مهدیه (۱۴۰۲). مبانی فقهی و حقوقی جواز تغییر جنسیت. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
Beemyn, G., & Goldberg, A. E. (2021). The SAGE encyclopedia of trans Studies. New York: Sage.
Blumer, H. (1986). Symbolic interactionism: Perspective and method. ‌Berkeley: University of California Press.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. doi:10.1191/1478088706qp063oa
Braun, V., & Clarke, V. (2024). Thematic analysis. In Encyclopedia of quality of life and well-being research (pp. 7187-7193). Springer. doi:10.1007/978-3-319-69909-7_3470-2
Butler, J. (2002). Gender trouble. New York and London: Routledge. doi:10.4324/9780203902752
Butler, J. (2020). Critically queer. In Playing with fire (pp. 11-29). New York and London: Routledge. doi:10.4324/9781315538570-2
Caruth, C. (2016). Unclaimed experience: Trauma, narrative, and history. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press. doi:10.1353/book.47096
Connell, R. (2012). Transsexual women and feminist thought: Toward new understanding and new politics. Signs: Journal of Women in Culture and Society, 37(4), 857-881. doi:10.1086/664478
Conquergood, D. (1991). Rethinking ethnography: Towards a critical cultural politics. Communication Monographs, 58(2), 179-194. doi:10.1080/03637759109376222
Crenshaw, K.W. (2013). Mapping the margins: Intersectionality, identity politics, and violence against women of color. In The public nature of private violence (pp. 93-118). New York and London: Routledge. doi:10.4324/9781315096254-5
Denzin, N. K. (2017). The research act: A theoretical introduction to sociological methods. New York and London: Routledge. doi:10.4324/9781315134635
Finlay, L. (2002). Negotiating the swamp: The opportunity and challenge of reflexivity in research practice. Qualitative Research, 2(2), 209-230. doi:10.1177/1468794102002002007
Foucault, M. (1990). The history of sexuality: An introduction (Vol. 1). New York: Vintage Books.
Galanter, M. (1981). Justice in many rooms: Courts, private ordering, and indigenous law. The Journal of Legal Pluralism and Unofficial Law, 13(19), 1-47. doi:10.1080/07329113.1981.10756257
Geertz, C. (2017). The interpretation of cultures. New York: Basic Books.
Hosseini, S.H., Nosraty, N., & Tomraee, S. (2025). Children, Healthy Lifestyle and Media Literacy. Journal of Cyberspace Studies, 9(1), 1-23. doi:10.22059/jcss.2024.387609.1120
Jagose, A. (1996). Queer theory: An introduction. New York: NYU Press.
Kugle, S. A. (2014). Living out Islam: Voices of gay, lesbian, and transgender Muslims. New York: NYU Press.
Kugle, S. S. A.-H. (2010). Homosexuality in Islam: Critical reflection on gay, lesbian, and transgender Muslims. New York: Simon and Schuster.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry (Vol. 75). New York: Sage Publications.
Mead, G. H. (1934). Mind, self, and society from the standpoint of a social behaviorist. Chicago: University of Chicago Press.
Najmabadi, A. (2008). Transing and transpassing across sex-gender walls in Iran. WSQ: Women's Studies Quarterly, 36(3), 23-42. doi:10.1353/wsq.0.0041
Najmabadi, A. (2011). Verdicts of science, rulings of faith: Transgender/sexuality in contemporary Iran. Social Research: An International Quarterly, 78(2), 533-556.
Najmabadi, A. (2020). Professing selves: Transsexuality and same-sex desire in contemporary Iran. Durham, North Carolina: Duke University Press. doi:10.1215/9781478012269
Riessman, C. K. (2008). Narrative methods for the human sciences. California and London: Sage Publications.
Saeidzadeh, Z. (2016). Transsexuality in contemporary Iran: Legal and social misrecognition. Feminist Legal Studies, 24(3), 249-272. doi:10.1007/s10691-016-9329-9
Sirri, L. (2020). Islamic feminism: Discourses on gender and sexuality in contemporary Islam. New York and London: Routledge. doi:10.4324/9781003001256
Stryker, S., & Blackston, D. M. (2023). The transgender studies reader remix. New York and London: Routledge. doi:10.4324/9781003320043
Tamanaha, B. Z. (2001). A general jurisprudence of law and society. Oxford and New York: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780198298151.001.0001
Toosi, R., Hosseini, S.H., Nosraty, N., & Rahmatian, F. (2024). Artificial intelligence, health, and the beauty industry. International Journal of Advanced Multidisciplinary Research and Studies, 4(3), 1689-1698. doi:10.62225/2583049X.2024.4.3.4419
Turner, V., Abrahams, R., & Harris, A. (2017). The ritual process: Structure and anti-structure. New York and London: Routledge. doi:10.4324/9781315134666
Zaharin, A.A.M., & Pallotta-Chiarolli, M. (2020). Countering Islamic conservatism on being transgender: Clarifying Tantawi's and Khomeini's fatwas from the progressive Muslim standpoint. Sexuality & Culture, 24(1), 235-241. doi:10.1007/s12119-019-09622-9
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی
دوره 17، شماره 3 - شماره پیاپی 67
تابستان 1404
صفحه 159-186

  • تاریخ دریافت 24 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 01 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 21 خرداد 1404

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما