فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

رتوریک‌های موافقان و مخالفان مهاجرت برمبنای نظریهٔ نظام‌های توجیهی لوک بولتانسکی و لوران تِوِنو

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

سیروان محمودی 1
حمیده محمدزاده 2
حمید عباداللهی چنذانق 3

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 دانش‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2026.5483.5118
چکیده
پدیدهٔ مهاجرت و به‌طورخاص مهاجرت خارجی مسئله اجتماعی، فرهنگی و جمعیت‌شناختی مهمی است که نیاز به‌ بررسی و کنکاش دارد. هدف این مقاله، بررسی دیدگاه‌های موافقان و مخالفان مهاجرت خارجی در بین شهروندان کُرد شهرستان سردشت است که با استفاده از نظریهٔ نظام‌های توجیهی یا رژیم‌های کنش لوک بولتانسکی و لوران تِوِنو که یکی از رویکردهای مطرح در حوزهٔ جامعه‌شناسی فرهنگی است، صورت گرفته است. استفاده از دیدگاه بولتانسکی و تِونو هم در بخش نظری و هم تفسیر دیدگاه‌های مصاحبه‌شوندگان و همچنین مقایسهٔ دیدگاه‌های موافقان و مخالفان مهاجرت جنبهٔ نوآورانه این مقاله است. روش تحقیق، کیفی و برمبنای رویکرد تفسیرگرایی برساختی و استراتژی استفهامی است که با کاربرد روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی و با تکنیک مصاحبهٔ نیمه‌ساختاریافته با 26 نفر از شهروندان سردشت (13 نفر ساکن سردشت و 13 نفر ساکن کشورهای خارجی) انجام شده است. یافته‌های پژوهش براساس شش جهان بولتانسکی و تِونو که نظام‌های توجیهی دو گروه موافقان و مخالفان مهاجرت را تشریح می‌کند، مشتمل بر دو طیف استدلال متمایز بر مبنای شش سیته از جمله: «الهام، داخلی، مدنی، شهرت، بازار و صنعتی» است. درنهایت، رتوریک‌های دو گروه مخالف و موافق مهاجرت براساس استدلال‌های مبتنی بر شش جهان مذکور را می‌توان در یک ترکیب دیالکتیک «مقاومت-مداومت» خلاصه و دسته‌بندی کرد.

کلیدواژه‌ها

جامعه‌شناسی فرهنگی
جمعیت‌شناسی
رژیم‌های کنش
مهاجرت
نظام‌های توجیهی
موضوعات
آسایش، امید؛ کاظمی­پور، عبدالمحمد؛ و صدیقی، بهرنگ (1398). سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربۀ دانشجو-مهاجران ایرانی. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 15(57)، 83-51. doi:10.22034/jcsc.2020.38265
افشاری، علی؛ معینی، سیدرضا؛ و انصاری، حمید (1399). بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر گرایش جوانان تهرانی به مهاجرت خارج از کشور. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 19(47)، 30-9. 
پاداشی اصل، خورشید؛ عباس­زاده، محمد؛ و آقایاری، توکل (1403). مطالعه کیفی عوامل زمینه‌ساز مهاجرت زنان به آمریکا؛ موردِ مطالعه، مهاجرین زن ایرانی در دانشگاه‌های شهر بوستون آمریکا. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 16(3)، 109-136. doi:10.22035/isih.2024.5069.4873
پورغفار، رودابه؛ عباداللهی چنذانق، حمید؛ و جفرودی، مازیار (1403). نوستالژی وطن در زندگی روزمره ایرانیان مهاجر. تحقیقات فرهنگی ایران، 17(3)، 203-173. doi:10.22035/jicr.2024.3359.3623
جلالی، مینا؛ هاشمیان­فر، سیدعلی (1402). وطن آنِ دیگری: روایتی از اشتیاق به مهاجرت. جامعه­شناسی ایران، 24(1)، 120-97.  doi:10.22034/jsi.2024.1986222.1639
حیدری، آرمان؛ ترکان، رحمت الله (1404). مطالعۀ پدیدارشناختی مهاجرت بین‌المللی دختران تحصیل‌کردۀ ایرانی (مورد مطالعه دختران مراجعه‌کننده به ادارۀ تعاون، کار و رفاه اجتماعی شهرستان اصفهان). جامعه­شناسی کاربردی، 36(1)، 23-48. doi:10.22108/jas.2024.142267.2538
ذاکری، آرمان (1400). همبستگی اجتماعی و دشمنان آن: مکتب موس و دورکیم در برابر فایده‌گرایی و فاشیسم. تهران: نشرنی.
رصدخانه مهاجرت ایران (1401). سالنامه مهاجرتی ایران. تهران: پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه شریف.
صادقی جعفری، جواد؛ شینی میرزاده، پگاه (1402). بررسی تمایل به مهاجرت از ایران و عوامل مؤثر بر آن (مورد مطالعه: دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه اصفهان). مطالعات اجتماعی ایران. 17(2)، 56-29. doi.org/10.22034/jss.2024.2004302.1778
صادقی، رسول؛ سیدحسینی، سیده متین (1398). میزان تمایل به مهاجرت بین­المللی و عوامل تعیین­کننده آن در شهر تهران. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 18(43)، 26-9.
صادقی، رسول؛ غفاری، غلامرضا؛ و رضایی، مریم (1397). بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر تمایل به مهاجرت از ایران. مطالعات جمعیتی،4(2)، 83-108.
صلواتی­سرچشمه، بهرام . (1402). تغییر الگوی «جابه‌جایی تحصیلی» به «مهاجرت دانشجویی»؛ مطالعه موردی ایران. فصلنامه مطالعات دانشگاه، 2(2)، 89-135. doi: 10.22035/jous.2024.5417.1093
عبدالهی، عادل، رضایی، مریم (1401). تمایل به مهاجرت از ایران و عوامل مؤثر بر آن: نتایج تحلیل ثانویه پیمایش سرمایه اجتماعی در سال 1397. مطالعات میان رشته­ای در علوم انسانی، 4(14)، 187-159. doi:10.22035/isih.2022.4600.4549
مرکز رصد فرهنگی کشور (1402). وضعیت مهاجرت ایران (بررسی روندهای مهاجرت از ایران و مهاجرت به ایران). ناشر: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
Akinwumi, A. F., Solomon, O. O., Ajayi, P. O., Ogunleye, T. S., Ilesanmi, O. A., & Ajayi, A. O. (2022). Prevalence and pattern of migration intention of doctors undergoing training programmes in public tertiary hospitals in Ekiti State, Nigeria. Human Resources for Health, 20(1), 76. doi:10.1186/s12960-022-00772-7
Arif, I. (2020). The determinants of international migration: Unbundling the role of economic, political and social institutions. The World Economy, 43(6), 1699-1729. doi:10.1111/twec.12889
Atkinson, W. (2020). Luc Boltanski’s pragmatic sociology: A Bourdieusian critique. European Journal of Social Theory, 23(3), 310-327. doi:10.1177/1368431019855004
Boltanski, L., & Thévenot, L. (1999). The sociology of critical capacity. European Journal of Social Theory, 2(3), 359-377. doi:10.1177/136843199002003010
Boltanski, L., & Thévenot, L. (2000). The reality of moral expectations: A sociology of situated judgement. Philosophical explorations, 3(3), 208-231. doi:10.1080/13869790008523332
Boltanski, L., Thévenot, L., (2006). On justification: economies of worth. NJ: Princeton University Press.
Boltanski, L., & Thévenot, L. (1991). De la justification: les économies de la grandeur. France: Gallimard.
Carling, J., & Collins, F. (2017). Aspiration, desire and drivers of migration. Journal of Ethnic and Migration Studies, 44(6), 909–926. doi:10.1080/1369183X.2017.1384134
Centemeri, L. (2015). Reframing problems of incommensurability in environmental conflicts through pragmatic sociology: From value pluralism to the plurality of modes of engagement with the environment. Journal of  Environmental Values, 24(3), 299-320. doi:10.3197/096327114X13947900181158
Dustmann, C., Kastis, Y., & Preston, I. (2024). Inequality and immigration. Journal of  Oxford Open Economics, 3(1), i453-i473. doi:10.1093/ooec/odad052
Fakih, A., & El Baba, M. (2020). The willingness to emigrate in six MENA countries: The role of post-revolutionary stress. Journal of  International Organization for Migration, 61(4), 201-220. doi:10.1111/imig.13093
Giulianotti, R., & Langseth, T. (2016). Justifying the civic interest in sport: Boltanski and Thévenot, the six worlds of justification, and hosting the Olympic games. European Journal for Sport and Society, 13(2), 133-153. doi:10.1080/16138171.2016.1183930
Gnimassoun, B. (2025). Immigration and labour productivity: A comparative effect. Journal of  World Development, 188, 106920. doi:10.1016/j.worlddev.2025.106920
Kabir, H. (2021). Notion of belonging in the nation-state: gendered construction of international migration aspirations among university students in Bangladesh. Journal of Migration Letters, 18(4), 463-476. doi:10.33182/ml.v18i4.1158
Laari, C, K., Sapak, J., Wumbei, D., & Salifu, I. (2024). Migration intentions among nursing students in a low-middle-income country. BMC Nursing, 23(492), 1-9. doi:10.1186/s12912-024-02180-9
Lamont, M. (2000). The rhetorics of racism and anti-racism in France and the United States. In Michèle Lamont & L. Thévenot (Eds.), Rethinking Comparative Cultural Sociology: Repertoires of Evaluation in France and the United States (pp. 25–55). chapter, Cambridge: Cambridge University Press. doi: 10.1017/CBO9780511628108.002
Lamont, M., & Thévenot, L. (Eds.). (2000). Rethinking Comparative Cultural Sociology: Repertoires of Evaluation in France and the United States. Cambridge: University Press.
Lehtimäki, T., & Virtanen, M. J. (2024). Differentiating natures, connecting environments pragmatic sociology and the emergence of green justifications. Distinktion: Journal of Social Theory, 25(1), 88-107. doi:10.1080/1600910X.2023.2187736
Marrow, H. B., & Klekowski von Koppenfels, A. (2018). Modeling American Migration Aspirations: How Capital, Race, and National Identity Shape Americans’ Ideas about Living Abroad. International Migration Review, 54(1), 83-119. doi:10.1177/0197918318806852
Milasi, S., (2020). What Drives Youth’s Intention to Migrate Abroad? Evidence from International Survey Data, Journal of Development and Migration, 11(12), 1-30. doi: 10.2478/IZAJODM-2020-0012
Milicevica, SerbiaMilena M., Santric, Terzic-Supica, Zorica J. B,, Matejica, Bojana R., Vasicc, V., & Ricketts,T. C.  (2014). First- and fifth-year medical students’ intention for emigration and practice abroad: A case study of Serbia, Journal of Health Policy, 118 (2), 173-183. doi:10.1016/j.healthpol.2014.09.018
Murakami, Y. (2010). Japans brain drain an analjsis of Japanese researches living in the United States, The Japanese Economy, 37(2), 23-57. doi:10.2753/JES1097-203X370202
Ojo, T, O., Oladejo, B, P., Afolabi, B, K., Osungbade, A. D., Anyanwu, P,C.,  & Shaibu-Ekha, I. (2023). Why move abroad? Factors influencing migration intentions of final year students of health-related disciplines in Nigeria. BMC Medical Education, 23(472), 1-9. doi:10.1186/s12909-023-04683-6
Organization for Migration (IOM). (2024). World Migration Report. McAuliffe, M., Adhiambo Oucho, Linda, (Eds), International Organization for Migration.
Paterson, I. (2018). Any room at the inn? The impact of religious elite discourse on immigration attitudes in the United Kingdom. The British Journal of Politics and International Relations, 20(3), 594-612. doi:10.1177/1369148118778956
Ruyssen, I., & Salomone, S. (2018). Female migration: A way out of discrimination?. Journal of Development Economics, 130, 224–241. doi:10.1016/j.jdeveco.2017.10.010
Sabbar, S., & Khiyaban, S. H. Z. (2023). Algorithms of Displacement: Emotional and Rhetorical Responses to AI-Driven Job Loss in Digital Public Discourse. International Journal of Advanced Multidisciplinary Research and Studies, 3(4), 1324-1331. doi:10.62225/2583049X.2023.3.4.5012
Salehi, K., Habib Zadeh Khiyaban, S., & Sabbar, S. (2025). Artificial Intelligence and the Future of International Law and Power. Journal of World Sociopolitical Studies, 9(4), 923-958. doi:10.22059/wsps.2025.401951.1552
Silber, I. F. (2016). The Cultural Worth of ‘Economies of Worth’: French Pragmatic Sociology from a Cultural Sociological Perspective. In What Used to Be Called “the New French Pragmatic Sociology” Is Not so New Anymore. Twenty-Fur Years since Uc Boltanski and Laurent Thevenot Published Their Landmark Treatise. Edited by David Inglis and Anna-Mari Almila (pp. 159–77). Los Angeles: SAGE Publications Ltd..
Simonson, P. (2014). Rhetoric as a sociological problem. Argumentation and Advocacy, 50(4), 242–252.  doi:10.1080/00028533.2014.11821825
Sipinen, J. Y., Back, M, (2016). Generalised Trust and Perceptions of Immigration in Europe, European Consortium fro Political Research Conference, 10 September, Pargue.
Susen, S. (2014). Luc Boltanski: His Life and Work – An Overview. In: Susen, S & Turner, B. S. (Eds.), The Spirit of Luc Boltanski: Essays on the ‘Pragmatic Sociology of Critique’. (pp. 3-28). London, UK: Anthem Press.
Thévenot, L., Moody, M., & Lafaye, C. (2000). Forms of valuing nature: arguments and modes of justification in French and American environmental disputes. In M. Lamont & L. Thévenot (Eds.), Rethinking Comparative Cultural Sociology: Repertoires of Evaluation in France and the United States (pp. 229–272). chapter, Cambridge: Cambridge University Press. doi: 10.1017/CBO9780511628108.009
Van Hear, N., Bakewell, O., & Long, K. (2017). Push-pull plus: reconsidering the drivers of migration. Journal of Ethnic and Migration Studies, 44(6), 927–944. doi:10.1080/1369183X.2017.1384135
Wang, H., & Huang, D. (2020). Functions of rhetoric and social science origins in communication study—Based on Boxing Plato’s Shadow: An introduction to the study of human communication. Journal of Literature and Art Studies, 10(3), 255–270. doi:10.17265/2159-5836/2020.03.011
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 24 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 28 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 09 آذر 1404

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما