تحلیل مفهومی غفلت‌ورزی دانشجویان تحصیلات تکمیلی: مطالعه موردی دانشگاه کردستان

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی توسعه آموزش عالی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

2 دانشیار مطالعات برنامه‌ درسی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

چکیده
پدیدهٔ غفلت‌ورزی آکادمیک در میان دانشجویان تحصیلات تکمیلی، با توجه به تأثیرات منفی آن بر فرآیند و نتایج پژوهشی، به یک دغدغهٔ جدی در نظام آموزش عالی تبدیل شده است. لذا این پژوهش بر آن است تا با رویکرد نظریهٔ زمینه‌ای به ساخت این تبیین بپردازد. مشارکت‌کنندگان تحقیق دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری دانشگاه کردستان بودند که از طریق نمونه‌گیری هدفمند 15 نفر از آن‌ها در تحقیق مشارکت داده شدند. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته بود. همچنین داده‌ها طی سه مرحلهٔ کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که غفلت‌ورزی آکادمیک پدیده‌ای چندبعدی و نهادی است که در تعامل میان عوامل علّی همچون احساس بی‌معنایی تحصیلی، ضعف تعامل استاد–دانشجو، محدودیت منابع و فشارهای اقتصادی با شرایط زمینه‌ای از جمله تعلیق هویت علمی، پیش‌بینی‌ناپذیری مسیر تحصیلی و گسست تعلق دانشگاهی شکل می‌گیرد. همچنین ساختار ناکارآمد آموزشی، فقدان حمایت روانی و شکاف فرهنگی به‌عنوان شرایط مداخله‌گر بر تشدید این وضعیت اثر می‌گذارند. بر این اساس، راهبردهایی نظیر بازآرایی فرهنگ دانشگاهی، توانمندسازی هیئت علمی، تقویت نظام‌های حمایتی و اصلاح سازوکارهای انگیزشی پیشنهاد می‌شود. پیامدهای این پدیده در دو سطح مثبت (افزایش خودآگاهی و توان بازاندیشی) و منفی (انزوای علمی و کاهش تعاملات حرفه‌ای) بروز می‌یابد. در مجموع، نتایج بیانگر آن است که غفلت‌ورزی آکادمیک نه مسئله‌ای فردی، بلکه بازتاب شکاف ساختاری و فرهنگی در آموزش عالی است و بازتعریف نقش دانشگاه را ضروری می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


امینی باغ، علی؛ و سلیمی، جمال (1403). تحلیل کیفی ادراکات اعضای هیئت علمی از دانشگاه خلاق: راهی به سوی نوآوری آموزشی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 31(3)، 66-45. doi: 10.61838/KMAN.IRPHE.31.2.3
فراستخواه، مقصود (1401). تحول در اقالیم سبعۀ آموزش عالی و آیندۀ آن. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 14(3)، 5-7. doi: 10.22035/isih.2022.407
گنجی، بی‌نظیر؛ توکلی، سمیرا؛ بنی‌اسدی شهر بابک، فائزه و اسدی، سکینه (2016). بررسی رابطه میان اعتیاد به اینترنت و درگیری تحصیلی دانشجویان. راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 9(2)، 150–155.
قناتی‌کاشانی، جمیله (2021). پیش‌بینی غفلت‌ورزی آکادمیک بر اساس سبک‌های هویت و ویژگی‌های شخصیتی HEXACO در میان دانشجویان در طول یادگیری مجازی ناشی از کووید-19. فصلنامه پیشرفت‌های نوین در علوم رفتاری، 6(55)، 353–368.
نیک‌ورز، طیبه؛ باقری، معصومه؛ بوداقی، علی و شهریاری، مرضیه (1404). تحلیل جامعه‌شناختی اهمال‌کاری دانشگاهی دانشجویان تحصیلات تکمیلی از دیدگاه استادان؛ مطالعه موردی دانشگاه شهید چمران اهواز. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 31(3)، 35-54. doi: 10.61838/KMAN.IRPHE.31.3.3
پورآتشی، مهتاب (1402). مطالعه‌ای در باب سازگاری اجتماعی با دانشگاه؛ پیامدها برای ارتقای استمرار تحصیل و ماندگاری دانشجویان بین‌المللی مشغول به تحصیل در ایران. فصلنامه مطالعات دانشگاهی، 2(2)، 137–162. doi: 10.22035/jous.2024.5401.1088
سلیمی، جمال؛ امینی‌باغ، علی؛ و رضایی، کیوان (1404). تحلیل عوامل مؤثر بر پذیرش نوآوری‌های برنامه درسی در بین معلمان مقطع ابتدایی بر اساس مدل پذیرش مبتنی بر توجه (CBAM). مجله  توسعه حرفه‌ای معلم، 10(2)، 149-183. doi: 10.48310/tpd.2025.18345.1844
سلیمی، جمال؛ محمدی‌لعل‌آبادی، مهدی؛ و امینی‌باغ، علی (1404). تجارب معلمان ابتدایی از درس پژوهشی: دلالت هایی برای رهبری برنامه درسی. پژوهش‌های کیفی در برنامه درسی، 6(18)، 183-157. doi: 10.22054/qric.2025.84276.402
سلیمی، جمال؛ قبادی، عهدیه؛ و امینی‌باغ، علی (1404). پدیدارنگاری فهم و ادراک معلمان از مفاهیم برنامه درسی و برنامه‌ریزی درسی. برنامه درسی و آموزش یادگیرنده‌محور، 4(2)، 109-135. doi: 10.22034/cipj.2025.65834.1228
Akram, A., Fu, C., Li, Y., Javed, M. Y., Lin, R., Jiang, Y., & Tang, Y. (2019). Predicting students’ academic procrastination in blended learning course using homework submission data. IEEE Access, 7, 102487-102498.‌ doi: 10.1109/ACCESS.2019.2930867
Anderson, K. A. (2018). Increasing Sealant Retention During Orthodontic Treatment with Gingival Retraction Cord Isolation (Unpublished doctoral dissertation, College of Dentistry.
Balkis, M., & Duru, E. (2016). Procrastination, Self-Regulation Failure, Academic Life Satisfaction, and Affective Well-Being: Underregulation or Misregulation Form. European Journal of Psychology of Education, 31, 439-459. doi:10.1007/s10212-015-0266-5
Fakhrudiana, F. F., Ekadinata, N., & Rohman, M. F. (2024). Efektifitas SENADA terhadap Peningkatan Fungsi Kognitif Lansia dengan Demensia: Case Report. Jurnal Medika Nusantara, 2(2), 40-48.‌  doi:10.59680/medika.v2i2.1104
Hey, J., Chung, Y., Sethuraman, A., Lachance, J., Tishkoff, S., Sousa, V. C., & Wang, Y. (2018). Phylogeny estimation by integration over isolation with migration models. Molecular Biology and Evolution, 35(11), 2805-2818. doi: 10.1093/molbev/msy162
Kandemir, M. (2014). The relationship between procrastination and motivation among university students. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 152, 421–424. doi:10.13140/RG.2.2.27474.81607
Liu, Y., Hussain, S., & Sarwat, M. (2020). Internet addiction and academic procrastination: A cross-cultural perspective. Computers in Human Behavior, 110, 106385. doi:10.2224/sbp.13402
Lundborg, P., Rooth, D. O., & Alex-Petersen, J. (2022). Long-term effects of childhood nutrition: evidence from a school lunch reform. The Review of Economic Studies, 89(2), 876-908.‌ doi:10.1093/restud/rdab028
Melgaard, J., Raiisi, P., & Riyassi, M. (2022). Academic procrastination in online learning environments. Educational Research Review, 37, 100491.
Moore, C., Offenstein, J., & Shulock, N. (2011). Consequences of neglect. Institute for Higher Education Leadership & Policy. Sacramento, CA: California State University, Sacramento.
Salehi, K., Habib Zadeh Khiyaban, S., & Sabbar, S. (2025). Artificial Intelligence and the Future of International Law and Power. Journal of World Sociopolitical Studies, 9(4), 923-958. doi:10.22059/wsps.2025.401951.1552 
Solomon, L. J., & Rothblum, E. D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive-behavioral correlates. Journal of Counseling Psychology, 31(4), 503–509. doi:10.1037/0022-0167.31.4.503
Steel, P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review. Psychological Bulletin, 133(1), 65–94. doi:10.1037/0033-2909.133.1.65
Wong, S. L., Brady, M. S., Busam, K. J., & Coit, D. G. (2019). Results of Sentinel Lymph Node Biopsy in Patients with Thin Melanoma: SL WONG ET AL. Annals of Surgical Oncology, 13(3), 302-309. doi:10.1245/ASO.2006.02.021
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 27 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 16 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 16 آذر 1404