یکی از رویکردهایی که به منظور تعبیه ارزشهای اجتماعی در فناوری مورد توجه قرار گرفته، رویکرد طراحی حساس به ارزش است. این ایده بر این مبنا استوارست که تکنولوژی "خنثی از ارزشها" نبوده، بلکه "ارزشبار" است. این رویکرد، اگرچه در بحث طراحی و تعبیه ارزشها در سیستمهای فناوری مورد توجه قرار گرفته، اما به دلیل ویژگیهای منحصر به فرد هوشمصنوعی، در تعمیم آن به سیستمهای هوشمند دچار چالشهای گوناگونی شدهاست.
نوشتار حاضر با روش تحلیلی- استنتاجی و در چارچوب میانرشتهای، بر بسط رویکرد طراحی حساس به ارزش به منظور تعبیه ارزشهای اجتماعی- اخلاقی در فناوری هوشمصنوعی و چالشهای آن متمرکز شدهاست. یافتههای پژوهش نشان میدهد دو ویژگی منحصر به فرد هوشمصنوعی یعنی خود-یادگیری و خود-تصمیمگیری، چالشهایی را در سطوح مختلف طراحی ایجاد میکنند. این چالشها شامل ابهام در تعریف و اولویتبندی ارزشها، محرومیت ضمنی گروههای به حاشیهرانده شده، عدم شفافیت، ناخوانایی و توضیحناپذیری سیستمها، پدیده انفکاک ارزش، دشواری ترجمه مفاهیم اخلاقی به الزامات فنی و پیچیدگی ارزیابی تأثیر واقعی ارزشها در عمل هستند. به منظور رفع این چالشها، پیشنهاداتی نظیرجایگزینی ساختار هیبرید و ترکیبی در طراحی، توسعه چارچوبهای نظارتی و ارزیابی، ارتقای سواد هوشمصنوعی و مکانیسمهای نظارت بر مقاصد ارائه میشود. هدف این پژوهش آن است تا با تبیین و بسط مفهومی رویکرد طراحی حساس به ارزش در هوشمصنوعی، نه تنها به درک عمیقتر موانع و چالشهای تعبیه ارزشها و اخلاق در هوشمصنوعی کمک کند، بلکه با تاکید بر اهمیت همافزایی میان رشتهای، راهبردهایی عملی برای توسعه هوشمصنوعی مسئولیتپذیر و همسو با ارزشهای اجتماعی ترسیم نماید.
عبدخدائى,زهره و فلاح تفتی,فاطمه . (1405). هوش مصنوعی اخلاقی: تحلیل و بررسی چالشهای پیاده سازی هوش مصنوعی حساس به ارزش. (e573). فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی, (), e573 doi: 10.22035/isih.2026.5675.5249
MLA
عبدخدائى,زهره , و فلاح تفتی,فاطمه . "هوش مصنوعی اخلاقی: تحلیل و بررسی چالشهای پیاده سازی هوش مصنوعی حساس به ارزش" .e573 , فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی, , , 1405, e573. doi: 10.22035/isih.2026.5675.5249
HARVARD
عبدخدائى زهره, فلاح تفتی فاطمه. (1405). 'هوش مصنوعی اخلاقی: تحلیل و بررسی چالشهای پیاده سازی هوش مصنوعی حساس به ارزش', فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی, (), e573. doi: 10.22035/isih.2026.5675.5249
CHICAGO
زهره عبدخدائى و فاطمه فلاح تفتی, "هوش مصنوعی اخلاقی: تحلیل و بررسی چالشهای پیاده سازی هوش مصنوعی حساس به ارزش," فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی, (1405): e573, doi: 10.22035/isih.2026.5675.5249
VANCOUVER
عبدخدائى زهره, فلاح تفتی فاطمه. هوش مصنوعی اخلاقی: تحلیل و بررسی چالشهای پیاده سازی هوش مصنوعی حساس به ارزش. ISIH, 1405; (): e573. doi: 10.22035/isih.2026.5675.5249
