فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

دوسویگی ذاتی مناسبات تربیت و فناوری: ارائۀ چارچوبی بر مبنای مفهوم «فارماکون» در فلسفۀ برنار استیگلر

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

علی وحدتی دانشمند 1
محمد امیری 2

1 گروه مبانی فلسفی و اجتماعی تعلیم و تربیت، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 گروه مبانی فلسفی و اجتماعی آموزش و پرورش دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران ایران

10.22035/isih.2026.5552.5165
چکیده
در جهان معاصر، فناوری نه‌فقط ابزار، بلکه نیرویی میانجی در تکوین ذهنیت، حافظه و روابط اجتماعی انسان است. ورود پرشتاب فناوری‌های دیجیتال به عرصۀ آموزش، به‌ویژه پس از همه‌گیری کرونا، فرصت‌ها و چالش‌های ژرفی برای نهادهای تربیتی به‌همراه داشته است. اما تاکنون در میان پژوهش‌های پیشین، این ماهیت رابطه‌ای و میانجی‌گرانۀ فناوری مورد توجه قرار نگرفته است. مقالۀ حاضر، با تکیه بر مفهوم «فارماکون» در اندیشۀ برنار استیگلر، می‌کوشد چارچوبی مفهومی و تلفیقی برای فهم رابطۀ فارماکولوژیکال فناوری و تربیت و تبیین مناسبات توأمان این دو در مقام امکان و مخاطره ارائه دهد. بر این اساس، نویسندگان در پرتو فلسفۀ استیگلر، از یک سو با اتکا به فلسفۀ فناوری و پدیدارشناسی، به تبیین بنیان‌های هستی‌شناختی رابطۀ انسان و تکنیک پرداخته و از سوی دیگر، با بهره‌گیری از روان‌کاوی فرویدی - لکانی، علوم شناختی - به‌ویژه یافته‌های عصب‌شناسی خواندن - و جامعه‌شناسی نهادها، پیامدها و تأثیرات متقابل این رابطه را بر ساحت‌های روانی، شناختی و نهادی تحلیل می‌کنند. افزون بر این، با نظر به اقتصاد سیاسی رسانه‌ها و نظریۀ انتقادی، ابعاد کلان سرمایه‌داری دیجیتال و سیاست‌گذاری آموزشی نیز در کانون بررسی قرار می‌گیرد. یافته‌ها نشان می‌دهند که فناوری به‌مثابۀ فارماکون، پدیداری دوسویه است که می‌تواند هم‌زمان در سوِیۀ مثبت به «الفبایی‌سازی»، «تفردیابی» و «والایش»، و در سویۀ منفی، به «پرولتاریاسازی»، «تفردزدایی» و «والایش معکوس» منجر شود. بر این اساس، هر نظام تربیتی، هم-زمان با انتقال دانش، باید نهاد مراقبت از روان افراد و جامعه در برابر بحران کالایی‌سازی توجه نیز باشد.

کلیدواژه‌ها

تربیت
فناوری
برنار استیگلر
فارماکون
اندام‌شناسی عمومی
موضوعات
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 25 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 10 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 07 مهر 1405

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما