فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

آب‌ و سیاست: نگاهی به فرایند سیاسی شدن آب

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

محمدرضا مرادی طادی

پژوهشگر علوم سیاسی، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22631/isih.2017.1981.2512
چکیده
بحرانِ آب یکی از جدی‌ترین مسائل پیشِ روی بشریت است که نیاز به اقدام فوری و اصولی دارد. در این زمینه، علوم انسانی، هریک از منظری، به این مسئله پرداخته‌‌اند. در این مقاله مهم‌ترین زاویه‌های روابط آب با بخش‌هایی از علوم انسانی و زیست جمعی انسان‌ها برجسته شده و این مسئله با ارائه شواهد آماری، توضیح داده شده است. پرسش از نقشِ آب در زندگی بشری و تأثیراتی که می‌تواند بر فرایندهای تمدنی بگذارد، و در پی آن، پرسش از چگونگی تأثیر فقدان آب بر روابط میان انسان‌ها، دولت‌ها، و تمدن‌ها در کانون توجه این مقاله قرار گرفته است. البته تمرکز مفهومی مقاله بر مسئلۀ روابط آب و سیاست و بیشترین تمرکز مصداقی بر کشور ایران و منطقه خاورمیانه است. مقاله با مروری بر ادبیات پژوهش و مبانی نظری بحث نشان می‌دهد که بحران آب می‌تواند درنهایت، ماهیتِ امر سیاسی را دگرگون، و مدنیت را تبدیل به بدویت کند. این احتمال از طریق بازخوانی شواهد تجربی و مصداق‌های گوناگونی همچون آب و جنگ، و آب و خشونت به راستی‌آزمایی گذاشته شده است. جمع‌بندی مقاله این است که آب باید به موضوعی برای پژوهش‌های «فرارشته‌ای» تبدیل شود و خروجی آن همچون گونه‌ای «مسئله‌شناسی تحلیلی» در اختیار «سیاست‌گذاری عمومی» قرار گیرد، تا بتوان برنامه‌ای کلان و جامع برای برخورد با این «فرابحران» تدوین کرد.

کلیدواژه‌ها

آب
سیاست
هیدروپلیتیک
سیاست‌گذاری عمومی
بحران

موضوعات

ارسطو (1390). سیاست (مترجم: حمید عنایت). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
اشتریان، کیومرث (1394). روششناسیهماهنگیوتلفیقسیاست‌هابااستفادهازرویکرد میانرشته‌ایوارایهالگو. تهران: نشر علم.
اطاعت، جواد؛ و ورزش، اسماعیل(1391). هیدروپولیتیک هیرمند: دلایل، آثار و پیامدها. فصلنامه پژوهشهای جغرافیای انسانی، 44(80)، 212-193.
آرنت، هانا (1390). وضع بشر (مترجم: مسعود علیا). تهران: نشر ققنوس.
بوزان، باری (1378). مردم، دولت‌ها و هراس (ویراستار: مجتبی عطارزاده؛ مترجم: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی). تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
بهروزی لک، غلامرضا؛ و جلیلوند، محمدرضا (1393). سیر تحولات فرارشته آینده‌پژوهی: مطالعۀ موردی آمریکا. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 7(1)، 94-57. doi: 10.7508/isih.2015.25.003
حافظ‌نیا، محمدرضا؛ و نیک بخت، مهدی (1381). آب و تنش‌های اجتماعی‌ـ‌سیاسی؛ مطالعۀ موردی گناباد. مجلۀ تحقیقات جغرافیایی، 17(3-2)، 62-43.
حسینی، سیدرسول؛ و بازرگان، عباس (1388). فرآیند هدف‌گذاری در علوم میان‌رشته‌ای و نقش هدف‌ها در ارزیابی کیفیت نظام دانشگاهی. فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 1(4)، 145-123. doi: 10.7508/isih.2009.04.005
رنانی، محسن (1394). نقش باورها، ارزش‌ها و سرمایه اجتماعی در حکمرانی آب ]سخنرانی[. اردیبهشت 1394، تهران، ایران.
شعبانی ورکی، بختیار؛ و بابادی، امین (1393). تکثر رشته‌ای؛ علیه فهم رایج از همکاری رشته‌ها. فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 7(1)، 25-1. doi: 10.7508/isih.2015.25.001
طباطبایی، سیدجواد (1393). تاریخ اندیشۀ سیاسی جدید در اروپا (دفتر سوم). تهران: انتشارات مینوی خرد.
کِلی، جان (1383). تاریخ مختصر تئوری حقوقی در غرب (مترجم: محمد راسخ). تهران: انتشارات طرح نو.
مجتهدزاده، پیروز(1381). جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی. تهران: انتشارات سمت.
Adair, J., L. Coêlho & P. Mocellin (2004). Psychological responses to drought in Northeastern Brazil. Interamerican Journal of Psychology, 38, 95-103.
Anderson, E.W. (1988). Water: the next strategic resource. In: Starr, J.R. & D.C. Stoll (Eds). The Politics of Scarcity: Water in the Middle East (pp.1-21). London: Westview Press.
Anderson, E.W. (1988). Water: the next strategic resource. In Starr, J.R.; Stoll, D.C., (eds.), The politics of scarcity: water in the Middle East. Boulder: Westview Press.
Bächler, G. (1993). Konflikt und Kooperation im Lichte globaler humanoekologischer Transformation [Conflict and co-operation in the light of human-ecological transformation]. Zurich and Berne: Swiss Federal Institute of Technology and Swiss Peace Foundation.
Bennet, J.W. (1974).Water resources: Anthropological contributions to the cultural ecology. In: L.D. James (Ed.). Man and Water: The Social Sciences in Management of Water Resources (pp.34-82). Lexington: The University Press of Kentucky.
Brown, L.R. (2000, August 14). How water scarcity will shape the new century [speech] Stockholm Water Conference, Stockholm.
Clarke, R. ( 1991). Water: The international crisis. London: Earthscan.
Clarke, R. (1991). Water: The international crisis. New York: Earthscan Press.
Cowen, T. (2007). Public goods. In: The Concise of Encyclopedia of Economics, 2016, August 29. Reterived from http://www.econlib.org/library/Enc/PublicGoods.html
Elhance, A. (1999). Hydropolitics in the third world: Conflict and cooperation in international river basins. Washington, D. C: US Institute of Peace Press.
Fergusson, J. (2015, April 24). The world will soon be at war over water. Newsweek. Reterived from http://europe.newsweek.com/world-will-soon-be-war-over-water-324328?rm=eu
Friedman, T. (2015, August 19). The world’s hot spot. The NewYork Times. Reterived from  www.nytimes.com
Gebrewold, B. (2009). Anatomy of violence: Understanding the systems of conflict and violence in Africa. Burlington: Ashgate Publishing.
Pacific Institute (n.d.). Water conflict chronology map. Retrieved from http://www.worldwater.org/conflict/map/
Turton, A. R., & Henwood, R. (Ed.). (2002). Hydropolitics in the developing world: A Southern African perspective. Pretoria: University of Pretoria.
Wolf, A., Yoffe, Sh. B., & Giordano, M. (2003). International waters: Indicators for identifying basins at risk. Journal of the American Water Resources Association, 39, 1109–1126.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 23 مرداد 1395
  • تاریخ بازنگری 31 تیر 1396
  • تاریخ پذیرش 06 دی 1395

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما