فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

نقد ادبی و مطالعات میان‌رشته‌ای در ایران؛ با نگاهی به کتاب «نظریه و نقد ادبی: درسنامه‌ای میان‌رشته‌ای»

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

عبدالرسول شاکری 1
مسعود فرهمندفر 2

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی، سمت، تهران، ایران

2 گروه ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجه، دانشگاه علامه طباطبائ، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2021.367
چکیده
کتاب نظریه و نقد ادبی: درسنامه‌ای میان رشته‌ای نوشتۀ حسین پاینده به‌عنوان کتاب درسی دانشگاهی برای درس نظریه‌ها و نقد ادبی در دورۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی (برای همۀ گرایش‌ها) در دو جلد نخستین بار در سال 1397 در انتشارات سازمان مطالعه و تدوین (سمت) منتشر شد. با توجه به اهمیت جهانی مطالعات میان‌رشته‌ای در ادبیات طی چند دهۀ اخیر و نیاز مبرم به چنین مطالعاتی در ادبیات فارسی، در این مقاله میزان و نحوۀ کاربست رویکردهای میان‌رشته‌ای در کتاب یادشده بررسی شده است. بر این اساس با روشی تاریخ‌نگارانه و توصیف و تحلیل، تاریخچه‌ای از نظریه و نقد ادبی در غرب و سپس در ایران به دست داده‌ایم. این موضوع در برنامه‌های رسمی دانشگاه‌های ایران نیز ارائه شده است. پس از تبیین دورۀ رواج گفتمان نقد ادبی در ایران، شکل و ساختار کتاب بررسی شده است. در بخش بررسیِ محتوای کتاب، ضمن برشمردن مهم‌ترین مؤلفه‌ها، نسبت مباحث آن با وضعیت کنونی نظریه و نقد ادبی در غرب و ایران توضیح داده شده و مطالب آن از جهت انطباق با مطالعات میان‌رشته‌ای در ادبیات فارسی در کانون توجه قرار گرفته است. بر اساس یافته‌های این مقاله، می‌توان ادعا کرد انتشار کتاب نظریه و نقد ادبی: درسنامه‌ای میان رشته‌ای، ضمن حفظ پیوند با نظریه‌های ادبی، نشان‌دهندۀ گسست از این نظریه‌ها و عطف توجه به مطالعات میان‌رشته‌ای در ادبیات فارسی است و انتشار آن در جایگاه کتاب درسی دانشگاهی را می‌توان چرخشگاهی در مطالعات ادبیِ دانشگاهی در ایران دانست.

کلیدواژه‌ها

نظریه و نقد ادبی
مطالعات ادبی
رویکردهای میان‌رشته‌ای

موضوعات

آرین‌پور، یحیی (1372). از صبا تا نیما: تاریخ 150 سال ادب فارسی (جلد دوم، چاپ پنجم). تهران: انتشارار زوّار.

امن‌خانی، عیسی؛ و علی‌مددی، مونا (1391). درد یا درمان: آسیب‌شناسی کاربرد نظریه‌های ادبی در تحقیقات معاصر. فصلنامهٔ پژوهش‌های ادبی، 9(36)، 76-51.

بهفر، مهری (1389). ناسازگاری نظریه با نوع ادبی. فصلنامه نقد ادبی، 3(10)، 211-105. doi: 20.1001.1.20080360.1389.3.0.13.1

پارسی‌نژاد، ایرج (1380). روشنگران ایرانی و نقد ادبی. تهران: انتشارات سخن.

پاینده، حسین (1397). نظریه و نقد ادبی: درسنامه‌ای میان‌رشته‌ای (جلد اول و دوم). تهران: سمت.

پرینس، جرالد؛ بارت، رولاند؛ و تودوروف، تزوتان (1394). درآمدی بر روایت‌شناسی (گردآوری و ترجمه: هوشنگ رهنما). تهران: انتشارات هرمس.

تلطف، کامران (1394). سیاست نوشتار: پژوهشی در شعر و داستان معاصر (مترجم: مهری ‌‌کمالی). تهران: نشر نامک.

دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران (25/1/1398). تاریخچه دانشکده. برگرفته از https://literature.ut.ac.ir/history

درزی، قاسم (1398). تاریخ انگاره میان‌رشتگی؛ گذار از نگاه آرمان‌گرایانه و مبتنی‌بر «تلفیق دانش» به رویکرد عمل‌گرایانه و مبتنی‌بر «حل مسئله». فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 11(4)، 32-1. doi: 10.22035/isih.2020.3626.3809

دهقانی، محمد (1380). پیشگامان نقد ادبی در ایران. تهران: انتشارات سخن.

سبحانی‌نژاد، مهدی؛ نورآبادی، سولماز (1396). پیش‌نیازها و سازوکار برنامه درسی میان‌رشته‌ای دانشگاهی برای تقویت آینده‌پژوهی در راستای تحقق معرفت جامع. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 9(3)، 41-25. doi: 10.22631/isih.2017.1937.2480

طاهری، قدرت‌الله (1397). جستجوی امر ناموجود: مقدمه‌ای بر دلایل فقدان نظریه و نظام نقد ادبی در ایران. نظریه و نقد ادبی، 1(3)، 93-69. doi: 10.22124/naqd.2019.3266

عمارتی مقدم، داوود (1388). تصادف نظریه و متن. نقد ادبی، 2(8)، 219-215.

فتوحی رودمعجنی، محمود (1396). یادداشت سردبیر. نقد ادبی. 39، 12-7.

قاسمی‌پور، قدرت (1396). آسیب‌شناسی و نارسایی‌های درسنامه‌های نقد ادبی. ادب پارسی معاصر، 7(1)، 91-67.

محمدی کله‌سر، علیرضا (1397). نقد کاربرد نظریهٔ ادبی در مقالات پژوهشی: با تأکید بر روایت‌شناسی ساختارگرا. نقد ادبی، 42، 172-149.

نیک‌منش، مهدی (1389). نقد و بررسی گردهم‌آیی بازنگری در برنامه‌ریزی درسی زبان و ادبیات فارسی. کتاب ماه ادبیات، 159، 54-47.

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (4/4/1391) برنامۀ درسی دورۀ کارشناسی زبان و ادبیات فارسی، در سه زمینهٔ مهارت‌های ادبی؛ فنون ادبی؛ متون ادبی (بازنگری)، گروه زبان و ادبیات، کمیتۀ تخصصی زبان و ادبیات فارسی، مصوب هشتصدمین جلسۀ شورای برنامه‌ریزی آموزش عالی.

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (5/9/1390). برنامۀ درسی دورۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، گرایش ادبیات عرفانی، گروه علوم انسانی، کمیتۀ برنامه‌ریزی زبان و ادبیات فارسی، مصوب هفتصدونودمین جلسۀ شورای برنامه‌ریزی آموزش عالی. برگرفته از www.msrt.ir

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (7/6/1394). برنامۀ درسی دورۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، گرایش نظریه و نقد ادبی، گروه علوم انسانی، کمیتۀ تخصصی زبان و ادبیات فارسی، مصوب هشتشصد و شصت و پنجمین جلسۀ شورای برنامه‌ریزی آموزش عالی.  برگرفته از www.msrt.ir

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (7/6/1394). برنامۀ درسی دورۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، گرایش ادبیات معاصر، گروه علوم انسانی، کمیتۀ تخصصی زبان و ادبیات فارسی، مصوب هشتشصد و شصت و پنجمین جلسۀ شورای برنامه‌ریزی آموزش عالی.

یاوری، حورا (1372). تأملی در نقد روانشناختی و رابطۀ روانکاوی و ادبیات در ایران. ایران‌نامه، 45، 158-129.

Eagleton, T. (2012). The event of literature. Yale University Press.

Habib, M. A. R. (2005). A history of literary criticism from Plato to the present. Oxford: Blackwell.

Jacobs, J. A. & Frickel, S. (2009). Interdisciplinarity: A Critical Assessment, Annual Review of Sociology, 35,43-65.

Moran, J. (2002). Interdisciplinarity. London: Routledge. 

Spelt, E. J., Biemans, H. J., Tobi, H., Luning, P. A., & Mulder, M. (2009). Teaching and learning in interdisciplinary higher education: A systematic review. Educational Psychology Review, 21(4), 365.

Wilde, O. (2009). Intentions. Auckland: Floating Press.

Wolfreys, J. (2013). Key concepts in literary theory. Edinburgh University Press.‌

Woolf, V. (2000). Modern fiction, in theory of the novel: A historical approach (M. McKeon, Ed.). JHU Press.

ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 09 مرداد 1399
  • تاریخ بازنگری 26 آبان 1399
  • تاریخ پذیرش 15 بهمن 1399

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما