فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

خوانش آموزه‏‌های اندیشه‏‌ساز و تجربه‏‌های زیست‏‌شده حافظ در راه خودیافتگی انسانِ معمار

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

هیوا رحمانی 1
محمدرضا پورزرگر 2
بهروز منصوری 2

1 . گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2021.370
چکیده
آموخته‏‌های معماری امروز تحت تأثیر استیلای هژمونی‌‏های مرکزگرا، هجوم اطلاعات و تکنولوژی‏ موجب تسخیر روح انسان شده است که منجر به تبلور اشکال جدیدِ خلقیات فردی به جای خلاقیت شده ‏است. تغییر یادگیری فرایند انسانِ معمار به معنای رهایی ذهن از انباشتگی‌‏های اطلاعات و خوانش آموزه‌‏های مؤثر به‏‌واسطهٔ تجربه‌‏های‏ زیست‏‌شدهٔ انسانیِ حاویِ روح و احساس هدف پژوهش است. مطالعهٔ حاضر به روش اسنادی، و به‌منظور شناخت روابط انسان با محیط به خوانش آثار پدیدارشناسان حوزهٔ انسان، ذهن و خیال، و ریشه‌‏های درون‌مرزیِ مؤثر بر برقراری پیوند انسان با پدیده‌‏های محلی، همچون ادبیات، پرداخته است. با خوانش نظریه‏‌های شناختِ جهان هستی و دیدگاه‌‏های محورگرایی، به ‏وجوه گم‏گشتهٔ «چگونه انسان‌شدن» پی‏برده شد. در ابتدای قرن بیستم جریان فکری‌ـ‌فلسفی پدیدارشناسی شکل گرفت که اساس هستی‏شناسی را تجربیات زیست‌شدهٔ انسانی دانست. سپس از فلسفهٔ محض به جریان حوزهٔ «اندیشه» و «یادگیری خودیافته» تغییر مسیر داد و با برقراری پیوندی چندوجهی میان ‏رشته‏‏‌ها و تجربه‌‏های زیست‌شدهٔ انسانی، در مدارس معماری مطرح شد. شناخت فرایند خودیافتهٔ «انسانِ معمار» جهت کسب تجربه‌‏های فردی با کیفیت و خلق پدیده‌‏های معماری انسانی از یافته‏‌های این مقاله است که در دو وجه مورد مطالعه قرار گرفت: 1) خواندن منابع و ریشه‏‌های غنیِ درون‌مرزی؛ و 2) آموختن چگونه اندیشدن به‏‌منزلهٔ نگاه جهان‌شمول. خوانش شعر حافظ و تجربهٔ زیسته‏‌اش در فرایند یادگیری معماری موجب خودیافتگی و پالایش ذهن می‏شود. در این راه انسان فراگیرنده به بیداری دست می‏یابد که در قالب مدلی ترسیم شده است.

کلیدواژه‌ها

خودیافتگی
بیداری
انسان معمار
پالایشگری ذهن
پدیدهٔ شعر حافظ
موضوعات

ابراهیمی‏اصل، حسن؛ پناهی، سیامک؛ و فروتن، منوچهر (1396). شناخت مؤلفه پارالاکس و ریشه‏‌یابی آن در فلسفه طراحی استیون هال: نمونه موردی: موزه هلسینکی، اکتشافات درون و تسراکت زمان. باغ نظر، 14(50)، 65-74.

اسفندیاری، سیمین (1389). «کوگیتو»ی دکارت و جهات تاریخی آن در اندیشه آگوستین و «انسان معلق» ابن‏سینا. تاریخ فلسفه، 1(1)، 35-62.

آشوری، داریوش (1377). شعر و اندیشه. تهران: نشر مرکز. ‏

امامی سیگارودی، عبدالحسین؛ دهقان نیری، ناهید؛ رهنورد، زهرا؛ و نوری سعید، علی (1391). روش‏شناسی تحقیق کیفی: پدیدارشناسی. پرستاری و مامایی جامع‏نگر، 22(68)، 63-56. 

آهی محمد؛ و طاهری، محمد (1398). نقد و تحلیل نظریۀ ساخت‏‌شکنی دریدا در فهم متون. نقد و نظر، 24(1)، 149-127. doi: 10.22081/jpt.2019.67095

باختین، میخائیل (1398). بوطیقای داستایفسکی: زیباشناسی آثار داستایفسکی (مترجم: عیسی سلیمانی). تهران: نوای مکتوب. (تاریخ اصل اثر 1984)

باشلار، گاستون (1392). بوطیقای فضا (مترجمان: مریم کمالی، محمد شیربچه). تهران: روشنگران و مطالعات زنان. (تاریخ اصل اثر 1994)

براتی، مرتضی؛ و امامی، نصرالله (1393). مفهوم‌‏شناسی‌شعر و‌ مصداق‌‏های آن. پژوهشنامه ‌نقد‌ ادبی‌ و‌ بلاغت،3(1)، 103-122. doi: 10.22059/JLCR.2014.52692

بلکمور، سوزان (1399). ذن و هنر آگاهی (مترجم: میثم کنعانی). تهران: نشر مثلث. (تاریخ اصل اثر 2011)

پالاسما، یوهانی (1395). خیال مجسم: تخیل و خیال‏‌پردازی در معماری (مترجم: علی اکبری). تهران: پرهام نقش. (تاریخ اصل اثر 2011)

پرتوی، پروین (1394). پدیدارشناسی مکان. تهران: مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن».

حقیر، سعید؛ و کامل‏نیا، حامد (1394). نظریه مدرنیته در معماری (ویراستار: فرشاد رضوان). تهران: دانشگاه تهران.

راجرز، کارل رانسوم (1397). هنر انسان شدن: روان‏درمانی از دیدگاه یک درمانگر (مترجم: مهین میلانی). تهران: نشر نو. (تاریخ اصل اثر 1995)

روحانی راوری، مرتضی؛ و طالب‏زاده، حمید (1390). انسان‏‌شناسی در اندیشه کانت. متافیزیک، 3 (11)، 73-88.

زومتور، پیتر (1394). رهیافت پدیدارشناسی در اندیشه‏ پیتر زومتور (مترجم: مرتضی نیک‏فطرت، صدیقه میرگذار لنگرودی). تهران: علم معمار.

شایگان، داریوش (1388). ساحت بینش حافظ: نقد ادبی (مترجم: محمدمنصور هاشمی). بخارا، 72و 73، 55-72.

شایگان، داریوش (1393). پنج اقلیم حضور (فردوسی، خیام، مولوی، سعدی، حافظ): بحثی درباره شاعرانگی ایرانیان. تهران: فرهنگ معاصر.

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1375). صور خیال در شعر فارسی: تحقیق انتقادی در تطور ایماژهای شعر فارسی و سیر نظریه بلاغت در اسلام و ایران. تهران: آگاه.

شفیعی‏کدکنی، محمدرضا (1380). ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت. تهران: سخن.

صافیان اصفهانی، محمدجواد (1398). بررسی مقایسه‌‏ای مفهوم پدیدار نزد کانت و هایدگر، دلالت‏ها و نتایج هر یک. پژوهش‏‌های فلسفی، 13(26). 24‌6-233. doi: 10.22034/JPIUT.2019.8029

غلامحسن‏زاده، غریب‏رضا (1386). حافظ و منطق مکالمه«باختینی» و اشعار حافظ شیرازی. پژوهش زبان‏‌های خارجی، 39، 110-95.

فلامکی، محمدمنصور (1391). اصل‏ها و خوانش معماری ایرانی. تهران: نشر فضا.

کشاورزی عیش‌‏آبادی، سعید (1388). نگاهی گذرا بر تاریخچه معنای فنومن و تقویم آن در فنومنولوژی هگل و هوسرل. دوفصلنامه فلسفه تحلیلی (جستارهای فلسفی-پژوهش‌‏های فلسفی)، 5(15)، 120-97.

هایدگر، مارتین (1381). شعر زبان و اندیشه رهایی هفت مقاله از مارتین هایدگر همراه با زندگینامه تصویری هایدگر (مترجم: عباس منوچهری). تهران: مولی. (تاریخ اصل اثر 1971)

هیکس، استیون آر. سی. (1391). تبیین پست مدرنیسم: شک‏گرایی و سوسیالیسم از روسو تا فوکو (مترجم: حسن پورسفیر). تهران: ققنوس. (تاریخ اصل اثر 2004)

هیل، جاناتان (1396). مرلوپونتی برای معماران (مترجم: گلناز صالح کریمی). تهران: کتاب فکر نو. (تاریخ اصل اثر 2009)

هیوم، دیوید (1395). رساله‌ای درباره طبیعت آدمی: کتاب اول: در باب فهم (مترجم: جلال پیکانی). تهران: ققنوس. (تاریخ اصل اثر 2003)

Clarke, M. F. (2013). Jean Labatut and Éducation à pied d'œuvre: The Princeton Architectural Laboratory. The Princeton University Library Chronicle, 74(2), 178-209.
Flectcher, B. (1905). A History of Architecture on the Comparative. London: Batsfort.
Greenlee, C., & Hinders, K. (2011). Juhani Pallasmaa: Plym distinguished professor in architecture 2010-2011. Champaign, IL: School of Architecture, University of Illinois at Urbana-Champaign.
Newman, L. (2019). Descartes’ Epistemology. In Stanford Encyclopedia of Philosophy.  Retrived from https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/descartes-epistemology
O'Brien, M. (2004). Commentary on Heidegger’s “The Question Concerning Technology”, In A. Cashin and J. Jirsa (Eds). Thinking Together: Proceedings of the IWM Junior Fellows' Conference, Winter 2003. Vienna: IWM Junior Visiting Fellows' Conferences, Vol. 16.
Otero-Pailos, J. (2005). Phenomenology and the Rise of the Architect-Historian. New York: Colubia University.
Pombo, F., Bervoets, W., & De Smet, H. (2015). Phenomenology for Introductory Architectural Analysis Courses: The pentagon methodological approach. Design and Technology Education: An International Journal, 20(2), 58-69.
Smith, D. W. (2018). Phenomenology. In Stanford Encyclopedia of Philosophy. Retrived from https://plato.stanford.edu/archives/sum2018/entries/phenomenology
Watson, R. (2007). Cogito, Ergo Sum: The Life of René Descartes. Boston: David R. Godine.
Willis, P. (2001). The “Things Themselves” in Phenomenology. Indo-Pacific Journal of Phenomenology, 1(1), 1-12. doi: 10.1080/20797222.2001.11433860
Wood, A. W. (2003). Kant and the problem of human nature. In B. Jacobs, and P. Kain (eds.), Essays on Kant’s Anthropology (pp. 38-59). Cambridge: Cambridge University Press.
Yorgancioglu, D. (2004). Steven Holl: A Translation of Phenomenological Philosophy into the Realm of Architecture (A Thesis Submitted to the Graduate School of Natural and Applied Sciences). Middle east Technical University. Retrived from  https://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12605414/index.pdf
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی
دوره 13، شماره 3 - شماره پیاپی 51
تابستان 1400
صفحه 101-129

  • تاریخ دریافت 17 آذر 1399
  • تاریخ بازنگری 05 اسفند 1400
  • تاریخ پذیرش 01 اردیبهشت 1400

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما