فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

زن جدید به‌مثابۀ امر مدرن شهری در سینمای موج نوی پیشاانقلاب: مورد مطالعه، فیلم‌های آقای هالو (1349) و بلوچ (1351)

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

جواد نعمت‌اللهی 1
علیرضا صیاد 2

1 کارشناس ارشد سینما، دانشکدۀ سینما تئاتر، دانشگاه هنر، تهران، ایران

2 استادیار سینما، گروه سینما، دانشکدۀ سینما تئاتر، دانشگاه هنر، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2022.4610.4557
چکیده
زن جدید ایرانی با آزادی‌های نسبی به‌خصوص در زمینۀ فعالیت‌های اجتماعی، در دورۀ پهلوی و در نتیجۀ فرایند مدرنیزاسیون، در سطح کلان‌شهرها ظاهر شد. اما این آزادی به مذاق مردان ایرانی، حتی قشر روشنفکر آنان خوش نیامد. برای مثال، سینمای موج نو به‌عنوان شکل روشنفکرانۀ سینمای ایران در آن زمان، کهنگاهی انتقادی نسبت به فرایند مدرنیزاسیون آمرانۀ شاه داشت و گاهی حتی رویکردی تجددستیزانه نشان می‌داد و عموماً با بازنمایی فریبایی ظاهری و پوچی باطنی زن جدید، و ارائۀ تصویری از وی به‌مثابۀ مظهر سبک زندگی جدید و نماد زوال فرهنگ اصیل ایرانی، سعی در تقبیحش داشت. این مقاله که به روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی نوشته شده است، بازنمایی زن جدید را در دو فیلم آقای هالو و بلوچ، متعلق به سینمای موج نوی ایران،بررسی، و نتیجه‌گیری می‌کند زن جدید که همچون دیگر پدیده‌های زندگی مدرن باعث ازدست‌رفتن سیطرۀ سابق مردان شده است، سینماگران را به تصویرکردن وی همچون کالای جذاب، سطحی و پرخطر کلان‌شهر مدرن مجاب می‌کند. او پدیده‌ای می‌شود که همراستا با دیگر پدیده‌های مدرن و حتی در رأس و اهم آن‌ها، مردان و فرهنگ ایرانی را به قهقرا می‌کشاند. درواقع، این فیلم‌ها در قالب بومی‌گرایی و انتقاد از مدرنیزاسیون ناقصِ شاه، به تجددستیزی و دفاع از سنت‌های مردسالارانه و بازپس‌گیری کنترل ازدست‌رفته برمی‌خیزند. بازنمایی سینماییِ جنسیت، اهمیت بسزایی در مطالعات جامعه‌شناختی هنر دارد و مقاله با بررسی نمایش زن جدید در سینمای دغدغه‌مند موج نو، به عمق مشکلات جنسیتی در جامعۀ ایران اشاره می‌کند.

کلیدواژه‌ها

زن جدید
سینمای موج نو
کلان‌شهر مدرن
آقای هالو
بلوچ

موضوعات

اجلالی، پرویز (1395). دگرگونی اجتماعی و فیلم‌های سینمایی در ایران. تهران: نشر آگه.
استریناتی، دومینیک (1380). مقدمه‌ای بر نظریه‌های فرهنگ عامه (مترجم: ثریا پاک‌نظر). تهران: گام نو. (تاریخ اصل اثر 1995)
برمن، مارشال (1397). تجربه مدرنیته: هر آنچه سخت و استوار است دود می‌شود و به هوا می‌رود (مترجم: مراد فرهادپور). تهران: نشر طرح نقد. (تاریخ اصل اثر 1982)
حبیبی، سید محسن؛ رضایی، مینا (1392). شهر، مدرنیته، سینما: کاوش در آثار ابراهیم گلستان. نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 18(2)، 5-16. doi: 10.22059/JFAUP.2013.50522
حبیبی، سید محسن؛ فرهمندیان، حمیده؛ پورمحمدرضا، نوید؛ و شکوهی بیدهندی، صالح (1394).خاطرۀ شهر، بازخوانی سینماتوگرافیک شهر ایرانی دهه‌های 1340-1350. تهران، نشر ناهید.
دووینیو، ژان (1379). جامعه‌شناسی هنر(مترجم: مهدی سحابی). تهران، نشر مرکز. (تاریخ اصل اثر 1972)
راودراد، اعظم؛ محمودی، بهارک (۱۳۹۴). تخیل تهران، مطالعه «منظر ذهنی شهر» در سینمای دهه چهل و پنجاه ایران. فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران، 8(4)، 90-53.doi: 10.7508/IJCR.2015.32.003
رحمانی‌زاده دهکردی، حمیدرضا (۱۳۹۵). نگارش مقاله پژوهشی بر مبنای تلفیق تجارب آموزشی برگرفته از دو مقاله تأثیرگذار جهانی، مقاله «پایان تاریخ» و «مدرنیته پروژه ناتمام». فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 8(3)، 178-153. doi: 10.22631/ISIH.2016.228
علم، اسدالله (1394). یادداشت‌های علم (جلد 2). تهران: نشر مازیار.
فکوهی، ناصر (1390). انسان شناسی شهری. تهران: نشر نی.
فوران، جان (1377). مقاومت شکننده، تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال 1500 میلادی مطابق با 879 شمسی تا انقلاب (مترجم:‌ احمد تدین). تهران: نشر رسا. (تاریخ اصل اثر 1993)
قهرمانی، محمد باقر؛ پیراوی‌ونک، مرضیه؛ مظاهریان، حامد؛ و صیاد، علیرضا (1395). بازتجسد پرسه‌زن شهر مدرن در پیکر تماشاگر فیلم. نشریه هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، 21(1)، 17-28. doi: 10.22059/JFAUP.2016.59678
    کاوند، رضا؛ خواجه‌سروی، غلامرضا؛ و صمیم، رضا (1395). تیپ‌شناسی نحوه مواجهه روشنفکران و نخبگان ایرانی با مدن غرب. فصلنامۀ تحقیقات فرهنگی ایران، 9(2)، 158-131. doi: 10.22631/JICR.2018.1770.2391  
کهون، لارنس (۱۳۹۹). متن‌هایی برگزیده از مدرنیسم تا پست‌مدرنیسم (مترجم: عبدالکریم رشیدیان). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 2003)
مالوی، لورا (1382). لذت بصری و سینمای روایی (مترجم: فتاح محمدی). ارغنون. 23، 71-90. (تاریخ اصل اثر 1975)
منل، باربارا (1396). شهرها و سینما (مترجم: نوید پورمحمدرضا و نیما عباسپور). تهران: نشر بیدگل. (تاریخ اصل اثر 2008)
Ardis, A. (2005). The gender of modernity. In L. Marcus & P. Nicholls (Eds.), The Cambridge History of Twentieth-Century English Literature (The New Cambridge History of English Literature, pp. 61-80). Cambridge: Cambridge University Press. doi: 10.1017/CHOL9780521820776.006
Baudlaire, C. (1995). The painter of modern life. In The painter of modern life and other essays (T. Mayne, Trans.). London: Phaidon Press.
Benjamin, W. (1999). The Arcades Project (H. Eiland, & K. McLaughlin, Trans.). Cambridge, US: the Belknap Press of Harvard University Press.
Bohan, D. M. (2012). Gender as a destabilizing factor of Weimar society. History Studies, 13, 1-10.
Bronfen, E. (2004). Femme Fatale - Negotiations of Tragic Desire. New Literary History, 35(1), 103-116. doi: 10.1353/nlh.2004.0014
Calhoun, C. (2012). Contemporary Sociological Theory (3rd ed.). New Jersey, US: Wiley-Blackwell.
Doane, M. A. (1991). Femme Fatales: Feminism, Film Theory, Psychoanalysis. New York, NY: Routledge.
Dölling, I. (2003). The New Woman of the Weimar Republic, Visualization and Standardization of Modernization Processes. In D. Blostein & P. Kleber (Ed.), Mirror or Mask? Self-Representation in the Modern Age. Berlin, Germany: Vistas Verlag.
Gunning, T. (2000). The Films of Fritz Lang: Allegories of Vision and Modernity. London, UK: British Film Institute.
Habermas, J. (1990). The Philosophical Discourse of Modernity: Twelve Lectures (F. G. Lawrence, Trans.). Cambridge, US: The MIT Press.
Lee, V. P. Y. (2005). The city seductress: Reimagining Shanghai in Contemporary Chinese Film and Fiction. Modern Chinese Literature and Culture, 17(2), 133-166.
Mascelli, J. V. (1965). The Five Cs of Cinematography: Motion Picture Filming Techniques Simplified. California, US: Cine/Grafic Publications.
Metz, C. (1974). Film language: a semiotics of the cinema (M. Taylor, Trans.). Chicago, US: The University of Chicago Press.
Petersen, V. R. (2001). Women and Modernity in Weimar Germany: Reality and Its Representation in Popular Fiction. New York, NY: Berghahn Books.
Petro, P. (1997). Perceptions of Difference: Woman as Spectator and Spectacle. In K. von Ankum (Ed.), Women in the Metropolis: Gender and Modernity in Weimar Culture (pp. 41-66). California: University of California Press.
Shih, S. M. (2001). The Lure of the Modern: Writing Modernism in Semicolonial China, 1917-1937. Berkeley, US: University of California Press.
Stevens, S. E. (2003). Figuring Modernity: The New Woman and the Modern Girl in Republican China. NWSA Journal, 15(3), 82-103.
Talattof, K. (2011). Modernity, Sexuality, and ideology in Iran. New York, Syracuse: Syracuse University Press.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 30 شهریور 1400
  • تاریخ بازنگری 01 بهمن 1401
  • تاریخ پذیرش 15 بهمن 1400

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما