فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

تمایل به مهاجرت از ایران و عوامل مؤثر بر آن: نتایج تحلیل ثانویه پیمایش سرمایه اجتماعی در سال 1397

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

عادل عبدالهی 1
مریم رضایی 2

1 استادیار جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، گروه اقتصاد جمعیت و سرمایه انسانی، مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جمعیت‌شناسی، گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2022.4600.4549
چکیده
مهاجرت بین‌المللی یکی از مهمترین عوامل اثرگذار بر پویایی و تغییرات جمعیت مورد توجه پژوهشگران و سیاست‌گذاران قرار گرفته است. شناخت عواملی که زمینه‌ساز تمایل مهاجرت به خارج از کشور هستند بر شناسایی تمایلات و جریانات مهاجرتی در آینده تأثیرگذار است. هدف مقاله پیش‌رو، شناخت میزان تمایل ایرانی­ها به مهاجرت خارج از کشور و تأثیر عوامل جمعیتی‌ـ‌ زمینه‌ای و ساختاری بر آن است. روش تحقیق مورد استفاده تحلیل ثانویه داده‌های خرد پیمایش ملّی سرمایه اجتماعی در سال 1397 است. تعداد نمونه شامل 17078 نفر افراد 18 سال به بالای ساکن در 31 استان کشور است. براساس یافته‌های تحقیق، 42 درصد پاسخگویان تمایل به مهاجرت خارج از کشور دارند و به‌عنوان مهاجرین بالقوه محسوب می‌شوند. نتایج نشان داد که افراد دارای تمایل به مهاجرت، اغلب مجرد، جوان (18 تا 49 سال)، با تحصیلات دانشگاهی، طبقۀ اجتماعی متوسط و ساکنین در شهرها هستند. همچنین، نتایج تحلیل‌های دومتغیره از رابطه عوامل ساختاری (رضایت اجتماعی، امید و نشاط اجتماعی، احساس امنیت اجتماعی و ارزیابی وضعیت آینده کشور) نشان داد که تمامی این عوامل با تمایل به مهاجرت خارج از کشور رابطۀ منفی و معنادار دارند. در نهایت، براساس نتایج تحلیل چندمتغیره (رگرسیون لجستیک)، با کنترل متغیرهای جمعیتی و زمینه‌ای، تنها میزان امید و نشاط اجتماعی و ارزیابی از وضعیت آینده کشور، همچنان بر تمایل به مهاجرت خارج از کشور تأثیر معناداری دارند. از این‌رو، فراهم کردن شرایط و بسترهای رضایت­بخش و امیدوارکننده به­ویژه برای جوانان تحصیل‌کردۀ دانشگاهی، می‌توانند در کاهش تمایلات مهاجرتی به خارج از کشور مؤثر باشند.

کلیدواژه‌ها

مهاجرت بین‌المللی
سرمایه اجتماعی
عوامل ساختاری
امید اجتماعی
امنیت اجتماعی

موضوعات

بلیکی، نورمن (1384). طراحی پژوهش‌های اجتماعی (مترجم: حسن چاوشیان). تهران: نشر نی.
پایتختی‌اسکویی، سیدعلی؛ و لاله طبقچی‌اکبری (1394). بررسی رابطه بین نرخ باسوادی و مهاجرت در ایران. مجله مطالعات جامعه‌شناسی، ۸ (۲۶)، 83-73.
توکل، محمد؛ و ایمان عرفان‌منش (1393). فراتحلیل کیفی مقالات علمی ناظر بر مسئله­ فرار مغزها در ایران. فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، ۵ (۱)، 75-45. doi: 10.22059/IJSP.2014.53754
جانتن، الهه؛ فلاحی، محمدعلی؛ و احمد سیفی (1394). بررسی عوامل مؤثر بر مهاجرت از کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه به کشور آمریکا. مجله علوم اجتماعی (دانشگاه فردوسی مشهد)، ۱ (۲۵)، 196-167. doi: 10.22067/JSS.V12I1.18743
رضوی الهاشم، بهراد (1395). طراحی الگوی دوسویه مهاجرت نخبگان علمی (ضرورت پیشرفت در جاده­ای دوطرفه). مجله مدیریت فرهنگی، ۹ (۳۰)، 44-33.
رنانی، محسن؛ شیرازی، همایون؛ و بهروز صادقی عمروآباد ی (1393). بررسی عوامل مؤثر در جریان مهاجرت از ایران با استفاده از مدل پانل پویا. فصلنامه تحقیقات اقتصادی، ۴۹(۲)، 362-337. doi: 10.22059/JTE.2014.51797
صادقی، رسول؛ عباسی‌شوازی، محمدجلال؛ و بهرام صلواتی (1396). ایران در بستر مهاجرت‌های بین‌المللی، گزارش تحولات جمعیت در جمهوری اسلامی ایران (115-138). تهران: مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور.
صادقی، رسول؛ غفاری، غلامرضا؛  و مریم رضایی(1397). بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر تمایل به مهاجرت از ایران. دو فصلنامه مطالعات جمعیتی، 4 (2)، 108-83.
رضایی، مریم؛ و رسول صادقی (1400). سودای مهاجرت: تمایل ایرانی‌ها به مهاجرت و عوامل تعیین‌کنندۀ آن. دوفصلنامه علمی پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 10 (18)، 62-35.  doi: 10.22084/CSR.2021.21216.1772
عربیان، نسرین (1389). بررسی عوامل مهاجرت نخبگان در ایران. فصلنامۀ فرهنگ پژوهش، 7، 174-161.
کستلز، استفن؛ و میلر، مارک‌ جی (1396). عصر مهاجرت: جابجایی بین‌المللی جمعیت در دنیای مدرن (مترجم: علی طایفی). تهران: انتشارات جامعه‌شناسان. (تاریخ اصل اثر 2003)
لوکاس، دیوید؛ میر، پاول (1381). درآمدی بر مطالعات جمعیتی (مترجم: حسین محمودیان). تهران: دانشگاه تهران. (تاریخ اصل اثر 1984)
ویکس، جان (1395). جمعیت: مقدمه‌ای بر مفاهیم و موضوعات (مترجم: الهه میرزایی). تهران: مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی. (تاریخ اصل اثر 1999)
طاهری‌دمنه، محسن؛ کاظمی، معصومه (1397)، تمایل به مهاجرت در بین جوانان؛ مطالعه‌ای کیفی در تصاویر آینده. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 10 (4)، 78-53.
موحدی، بهناز؛ موسایی، میثم؛ سجادپور، سید محمدکاظم؛ متقی، ابراهیم؛ و علی بقایی سرابی (1399)، تحلیل نهادی چالش‌های مدیریت مهاجرت به خارج از کشور با بهره‌گیری از رویکرد نونهادگرایی. دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، 6 (2)، 85-119. doi: 10.22034/jips.2021.275674.1100
صلواتی، بهرام (1400). سالنامه مهاجرتی ایران (طرح پژوهشی). رصدخانه مهاجرت ایران. پژوهشکده سیاستگذاری دانشگاه صنعتی شریف، برگرفته از https://imobs.ir/outlook/detail/5
Ashby, N. J. (2010). Freedom and international migration. Southern Economic Journal, 77(1), 49-62. doi:10.4284/sej.2010.77.1.49
Boslaugh, S. (2007). Secondary data sources for public health: a practical guide (Practical guides to biostatistics and epidemiology). Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511618802
Carling, J., & F. L. Collins (2017). Aspiration, desire and the drivers of migration. Journal of Ethnic and Migration Studies, 44 (6), 909-926. doi:10.1080/1369183x.2017.1384134
Faist, T. (2000). The Volume and Dynamics of International Migration and Transnational social spaces, Oxford and New York: Oxford University Press. doi: 10.1093/sf/79.2.793
Humphrey, M. (2013). Migration, security and insecurity. Journal of Intercultural Studies, 34(2), 178-195. doi: 10.1080/07256868.2013.781982
Massey, D. S. (1990). Social structure, household strategies, and the cumulative causation of migration. Population Index, 3-26. ‏doi: 10.2307/3644186
Massey, D. S., Arango, J., Hugo, G., Kouaouci, A., Pellegrino, A., & Taylor, J. E. (1993). Theories of international migration: A review and appraisal. Population and Development Review, 431-466. doi: 10.2307/2938462
McKenzie, D., & Rapoport, H. (2007). Network effects and the dynamics of migration and inequality: Theory and evidence from Mexico. Journal of Development Economics, 84(1), 1-24. doi: 10.1016/j.jdeveco.2006.11.003
Sipinen, J., Söderlund, P., & Bäck, M. (2020). The relevance of contextual generalised trust in explaining individual immigration sentiments. European Societies, 22(4), 456–479. doi:10.1080/14616696.2020.1762909
Sjaastad, L. A. (1962). The costs and returns of human migration. Journal of Political Economy, 70(5, Part 2), 80-93. doi:10.1086/258726
Todaro, M. P. (1969). A model of labor migration and urban unemployment in less developed countries. The American Economic Review, 59(1), 138-148.
Wallerstein, I. M. (1974). The modern world-system: Capitalist agriculture and the origins of the European world-economy in the sixteenth century. New York: Academic Press.  
WHO (2020). International organization for migration. World migration report 2020. Rederived from https://doi.org/10.18356/b1710e30-en
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما