فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

‌آسیب‌شناسی تولید و فرهنگ اقتصادی مولد در برنامه‌های توسعه در راستای تدوین برنامه هفتم توسعه

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

فاطمه سرخه دهی 1
اباذر اشتری مهرجردی 2

1 استادیار اقتصاد، گروه برنامه‌ریزی و توسعه اقتصادی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 استادیار جامعه‌شناسیِ توسعه، گروه علم‌و‌فناوری، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران،ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2023.4615.4561
چکیده
ایران به‌رغم سابقه طولانی در برنامه‌ریزی، همچنان با مسائل و مشکلات اقتصادی و اجتماعی بسیاری روبرو است. تولید به‌عنوان مهمترین رکن توسعه صنعتی دچار معضلات بسیاری است. سؤال اصلی این است که مشکلات و معایب برنامه‌‌‌های توسعه در حوزه‌های اقتصادی و فرهنگی، جهت حمایت از تولید، فعالیت‌های مولد و توسعه صنعتی چیست؟ برای پاسخ از روش تحلیلی‌ـ‌ توصیفی در چارچوب مبانی نظری رویکرد اقتصاد نهادگرا استفاده شده ‌است. با وجود قوانین حمایت از تولید در برنامه‌های توسعه و تأکید بر حمایت‌های مالی، اما همچنان بخش تولید با مشکلات بسیار مواجه است. نتایج حاکی از آن است که فقدان راهبرد توسعه صنعتی مشخص، عدم توجه به فرهنگ اقتصادی ضد تولید، عدم شناسایی فعالیت‌های مولد، جذابیت سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های نامولد، فقدان سیاست‌های مالیاتی مناسب، عدم دسترسی به کلیه حساب‌های بانکی، عدم شفافیت، فضای بی‌ثبات اقتصاد کلان و ناامنی حقوق مالکیت از مهمترین مشکلات تولید است و موجب شده حمایت‌های مالی به رانت‌های نامولد و افزایش رانت‌جویی منجر شود. یکی دیگر از مسائل مهم اما مغفول در برنامه‌ریزی توسعه، فقدان راهبرد برای تحول فرهنگ اقتصادی و خلقیات جامعه در مسیر تولید و توسعه صنعتی و افزایش‌اعتماد عمومی و سرمایه‌های اجتماعی ‌است.

کلیدواژه‌ها

توسعه صنعتی
فعالیت‌های مولد
رانت شومپیتری
تحول فرهنگی

موضوعات

آزاد ارمکی، تقی؛ و منوری، نوح (1391). تحلیل محتوای سیاست‌های فرهنگی ایران، بر اساس سند سیاست‌های فرهنگی و برنامه پنجم توسعه. فصلنامه راهبرد اجتماعی و فرهنگی، 1(3)، 37-7.
اشتریان، کیومرث (1381). روش سیاستگذاری فرهنگی. تهران، ایران: کتاب آشنا.
ایمان، محمدتقی؛ و نوشادی محمودرضا (1390). ارزیابی پارادایمی برنامه‌های توسعه اقتصادی، اجتماعی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه اطلاعات سیاسی اقتصادی، 286، 36-18.
بدیع، برتران (1376 ب). فرهنگ و سیاست (مترجم: احمد نقیب‌زاده). تهران: ‌نشر دادگستر.
بدیع، برتران (1376الف). توسعه سیاسی (مترجم: احمد نقیب‌زاده). تهران: ‌نشر قومس.
پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات (1394). پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان: موج سوم. تهران: دفتر طرح‌های ملی.
پهلوان، چنگیز (1378). فرهنگ‌شناسی: گفتارهایی در زمینه فرهنگ و تمدن. تهران: انتشارات پیام امروز.
تهرانی، ایمان (1393)، درباره برنامه ششم توسعه (2): ضرورت تغییر نگرش به برنامه‌های توسعه. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، شماره مسلسل 13805.
توکلی، محمدجواد (1394). نقد لایحه برنامه ششم توسعه از منظر اقتصاد مقاومتی. در: مجموعه مقالات همایش برنامه ششم توسعه از دیدگاه اقتصاد اسلامی، سازمان برنامه و بودجه، آبان 1394.
جغتایی، فائزه؛ موسوی، میرطاهر؛ زاهدی، محمدجواد (1395). ابعاد و مؤلفه‌های توسعه اجتماعی در برنامه‌های توسعه. فصلنامه رفاه اجتماعی، 63، 88-55.
جمالزاده، سیدمحمدعلی (1371). خلقیات ما ایرانیان.آلمان: ‌نوید. ‌
جوادی، شاهین؛ و نعیمی، زهرا (1396). پایش محیط کسب‌و‌کار در پاییز 1395 (گزارش پژوهش). تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس.
خاندوزی، سیداحسان (1389). ارزیابی شیوه‌ برنامه‌نویسی توسعه در ایران (1388-1368). فصلنامه برنامه و بودجه، 15(1)، 127-99.
خاندوزی، سیداحسان؛ و مقیسه، محسن (1397). نقد برنامه‌های توسعه ایران از منظر ارتباط بخش مالی و واقعی. پژوهش‌نامه متون و برنامه‌های علوم انسانی، 61، 138- 115.
دوپویه، گزاویه (1374). فرهنگ و توسعه (مترجم: ‌فاطمه فراهانی و عبدالحمید زرین‌قلم). تهران: مرکز انتشارات کمیسون ملی یونسکو در ایران.
رجب‌پور، حسین (1398). آسیب‌شناسی نظام برنامه ریزی: مروری بر تحولات نظام برنامه‌ریزی در ایران ]گزارش[. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
رضاقلی، علی (1377). جامعه‌شناسی نخبه کشی (چاپ اول). تهران، نشر نی
سلطانی، احسان (1398). الگوی راهبردی حمایت از تولید ۱۴: تجربه حمایت ویژه دولت ترکیه از صنایع نساجی و پوشاک. مرکز پژوهش‌های مجلس، شماره مسلسل 16582.
سن، آمارتیا (1394). فرهنگ، هنر و توسعه (مترجم: کاظم فرهادی). تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
سیاح، سیدامیر؛ و شهبازی غیاثی، موسی (1399). درباره جهش تولید: الگوی راهبردی حمایت از تولید در ایران. تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس.
شاکری، عباس (1391). نظریه‌ها و سیاست‌های کلان. تهران، ایران: نشر ارفع.
شاکری، عباس (1395). مقدمه‌ای بر اقتصاد ایران (چاپ اول). تهران: انتشارات ارفع.
عجم‌اوغلو، دارون؛ و رابینسن، جیمز. ای. (1394). چرا ملت‌های شکست می‌خورند؟ ریشه‌های قدرت، ثروت و فقر (مترجم: محسن میردامادی و محمدحسین نعیمی‌پور؛ چاپ سوم). تهران: انتشارات روزنه.
فراستخواه، مقصود (1394). ما ایرانیان (چاپ بیست‌وسوم). تهران: نشر نی.
کتبی، مرتضی (1379)، علوم اجتماعی: ما و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای. سخن سمت، 6، 16-24 .
کردزاده، محمد (1381). اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
کلهر، سینا (1396). نگاهی تحلیلی به برنامه ششم توسعه در حوزه فرهنگ (‌مقایسه تطبیقی لایحه دولت،‌ مصوبات کمیسیون فرهنگی، کمیسیون تلفیق و قانون مصوب). تهران: دفتر مطالعات فرهنگی.
گریفین، کیت (1388). راهبردهای توسعه اقتصادی (مترجم: حسین راغفر و محمدحسین هاشمی)، تهران: نشر نی.
لیست، فردریک (1387). نظام طبیعی اقتصاد سیاسی، اقتصاد ملی و اقتصاد جهانی (مترجم: ناصر معتمدی). تهران: انتشارات نگاران شهر.
متوسلی، محمود (1382). توسعه اقتصادی: مفاهیم، مبانی نظری، رویکرد نهادگرایی و روش‌شناسی. تهران: انتشارات سمت.
مک‌لئود، تاس. اچ، (1398). برنامه‌ریزی در ایران بر اساس تجارب گروه مشاوران دانشگاه هاروارد  (مترجم: علی‌اعظم محمدبیگی)، تهران: نشر نی.
مکنون، رضا؛ سلیمی، جلیل؛ و بهرامی، محسن (1393). فراتحلیلی بر آسیب‌شناسی‌های برنامه‌های توسعه در ایران، فصلنامه راهبرد اقتصادی، 3(10)، 167-137.
میر، جرالد (1375). از اقتصاد کلاسیک تا اقتصاد توسعه (مترجم: غلامرضا آزاد ارمکی). تهران: نشر میترا.
میر، جرالد؛ و استیگلیتز، جوزف (1382). پیشگامان توسعه (مترجم: غلامرضا آزاد ارمکی). تهران: نشر نی.
نورث، ‌داگلاس سی. (1385). ‌نهادها تغییرات نهادی و عملکرد اقتصادی‌ (مترجم: محمدرضا معینی؛ چاپ دوم).‌ تهران، ایران:‌ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.
نورث، داگلاس، سی. (1379). ساختار و دگرگونی در تاریخ اقتصادی (مترجم: غلامرضا آزاد ارمکی). تهران:  نشر نی.
نورث، داگلاس؛ والیس، جان جوزف؛ و همکاران (1395). سیاست، اقتصاد و مسائل توسعه در سایه خشونت (مترجم: محسن میردامادی و محمدحسین نعیمی‌پور؛ چاپ اول). تهران ایران: نشر نی.
Asian Productivity Organization (2019).  APO Productivity Databook 2019. Japan: Asian Productivity Organization.
Baumol, W. (1990). Entrepreneurship: Productive, Unproductive and Destructive. Journal of Political Economy. 98(5), 893-921.
Coyne, C., Soble, R., Dove, J. (2010). The non-productive entrepreneurial process. The review of Austrian Economics, 23, 333-346. doi: 10.1007/s11138-010-0124-2
Fukuyama, F., (1995). Trust: The social virtues and creation of prosperity. New York: Free Press.
Greif, A., & Laitin, D. (2004). A Theory of endogenous institutional changes. The American Political Science Review, 98(4), 633-652.
Jameson, F. (1998). The cultural turn: Selected Writings on the Postmodern 1983-1998. Booklyn: Verso.
Myrdal, G. (1978). Institutional economics. Journal of Economic Issues, 12(4), 771-783.
North, D., Wallis, J., et. al. (2006). A conceptual framework for interprting recorded human history. NBER. Working Paper Series, No 12795.
Olson, M. (1982). The rise and decline of nations: economic growth, stagflation, and social rigidities. Connecticut: Yale University Press.
Schumpeter, J. A. (1994). The theory of Economic Development. Harvard University Press.
Winter, L. (2007) towards a Theorized Understanding of Family Life and Social Capital, Working paper No.21.. Australian Institute of Family Studies. 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 29 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری 24 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش 15 مرداد 1401

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما