فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

ارائۀ الگوهای اجتماع‌پذیری فضاهای آموزشی با تکیه بر اصول سازنده‌گرایی و تولید فضا

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

ریحانه نیک روش 1
سید غلامرضا اسلامی 2
ژاله صابرنژاد 3
عبدالحسین کلانتری 4

1 دکترای معماری، گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار، گروه معماری، دانشکدۀ هنر و معماری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 دانشیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2023.3721.3887
چکیده
رواج فضاهای آموزشی همخوان با شیوۀ آموزشی معلم‌محور موجب عدم بهبود و سازگاری این فضاها با شیوۀ آموزشی دانش‌آموزمحور شده است. در واقع، انتقال نظام آموزشی از آموزش‌گرایی به سازنده‌گرایی نیازمند گرایش بیشتر معماران به فراهم کردن بستری برای رخداد تعاملات اجتماعی با گونه‌های فضایی و روابط جدید است. مقالۀ حاضر با هدف دستیابی به اصول تولید اجتماعی و معیارهای ارزشیابی فضاهای آموزشیِ همخوان با شیوۀ یادگیری سازنده‌گرا بر این فرض استوار است که با بهره‌گیری از رویکرد سازنده‌گرایی و اتکا بر نظریه‌های تولید اجتماعی فضا می‌توان به گونه‌هایی مشخص از فضامندی مدارس دست یافت که در طی آن تعاملات کودکان و مشارکت فعال آن‌ها در یادگیری منجر به افزایش انگیزۀ آن‌ها در امر تعلیم و تربیت می‌شود. این مقالۀ کیفی و بین‌ رشته‌ای از لحاظ هدف بر شیوۀ توسعه‌ای و از منظر روش بر مبنای تحقیقات توصیفی‌ـ‌تحلیلی استوار است. لذا، با استفاده از یک چارچوب تحلیلی از مجموعۀ نظریه‌ها، فضاهای آموزشی سه مدرسه که به‌طور هدفمند انتخاب شده‌اند، با توجه به قابلیت‌های فضایی‌ـ‌اجتماعی مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج پژوهش با شناسایی پنج گونه از فضاهای آموزشی به الگویی از ساختار فضایی مناسب ـ شامل مجموعۀ کلاس، فضای عمومی و فضای مشترک ـ برای کاربرد روش‌ آموزشی سازنده‌گرا و در نتیجه افزایش تعاملات اجتماعی دانش‌آموزان دست یافته است. در واقع، اگر کلاس‌های رایج به‌نوعی نمایندۀ مفهوم قدرتِ برخاسته از نظریۀ لوفور و فوکو باشند، ساختار ارائه‌شده گونه‌ای از تبدیل‌پذیری و سیالیت فضایی را پیشنهاد داده که به‌رغم مفهوم انعطاف‌پذیری ـ با پلان کاملاً باز ـ می‌تواند از هرج‌ومرج فضا جلوگیری کند.

کلیدواژه‌ها

تولید فضا
فضاهای آموزشی
سازنده‌گرایی
اجتماع‌پذیری

موضوعات

اسلامی، سیدغلامرضا (1393). درس‌ گفتار مبانی نظری معماری: عینکمان را خودمان بسازیم. تهران: علم معمار رویال، فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران، پژوهشکده هنر.
اسلامی، سیدغلامرضا؛ و قدسی، مهرنوش (1392). رویکردی اسلامی به طراحی مدل ساختارمند نظام آموزش معماری. فصلنامه کیمیای هنر، 2(7)، 92-79.  
اسلامی، سیدغلامرضا؛ و نقدبیشی، رضا (1389). توسعة کیفی آموزش معماری در افق 1404. نخستین همایش ملی آموزش در ایران ۱۴۰۴، پژوهشکده سیاستگذاری علم، فناوری و صنعت دانشگاه صنعتی شریف.
اسماعیلی،  اعظم؛ شاهچراغی، آزاده؛ و حبیب، فرح (1398). واکاوی تأثیر معماری داخلی انعطاف‌پذیر بر تعیین فضای شخصی دانش‌آموزان در مدرسه. نوآوری‌های آموزشی، 18(70)، 161-147. doi: 10.22034/JEI.2019.92898
ترکمه، آیدین (1394). درآمدی بر تولید فضای هانری لوفور. تهران: تیسا.
جوان، جعفر؛ دلیل، سعید؛ و سلمانی مقدم، محمد (1392). دیالکتیک فضا از منظر لوفور. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 3(12)، 17-1.
خدابخشی، سحر؛ فروتن، منوچهر؛ و سمیعی، امیر (1394). بررسی سیر تحول فضای معماری مدارس بر اساس ارزیابی نقش نظام آموزشی حاکم بر آن‌ها (نمونه موردی: مدرسه سپهسالار، دارالفنون و دبیرستان البرز). باغ نظر، 12(37)، 74-61.
داریوش، بابک؛ جلیلی صدرآباد، سمیه؛ تقویان، ناصرالدین‌علی؛ و محمدی‌اوجان، شادی (1398). تدوین اصول و مبانی طراحی ریزفضاهای دانشگاه با تأکید بر عوامل فرهنگی و اجتماعی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 11(2)، 181-151. doi: 10.22035/isih.2019.3359.3600
زنوزی محسنی، هاشم (1388). تکنولوژی آموزشی. تهران: انتشارات یسطرون.
ژیلنیتس، آندزی (1394). فضا و نظریه اجتماعی (مترجم: محمود شورچه). تهران: انتشارات پرهام‌نقش.
سرمد، زهره؛ بازرگان‌هرندی، عباس؛ و حجازی، الهه (1391). روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: آگاه.
ضرغامی، اسماعیل؛ و بهروز، سیدمحمد (1394). نقش و مفهوم فضا در بازآفرینی نظریه معماری و علوم اجتماعی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 7 (2)، 99-81. doi:10.7508/ISIH.2015.26.004
طباطبایی‌ملاذی، فاطمه؛ و صابرنژاد، ژاله (1395). رویکرد تحلیلی نحو (چیدمان) فضا در ادراک پیکره‌بندی فضایی مسکن بومی قشم (نمونه موردی روستای لافت). مسکن و محیط روستا، (154)، 88-75.  
فردانش، هاشم (1380). بازنمایی دانش در رویکرد یادگیری ساخت‌گرایی و دلالت‌های آن برای طراحی آموزشی. مجله علوم تربیتی و روانشناسی، 3(3 و 4)، 124-107.
فردانش، هاشم (1387). طبقه‌بندی الگوهای طراحی سازنده‌گرا براساس رویکردهای یادگیری و تدریس. مطالعات تربیتی و روانشناسی، (2)، 21-5.
فردانش، هاشم (1392). طراحی آموزشی: مبانی، رویکردها و کاربردها. تهران: انتشارات سمت.
کاویانی، حسن؛ و همکاران (1396). چارچوب نظری کلاس معکوس: ترسیم اشاره‌هایی برای یادگیری فراگیرمحور. پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، 7(2)، 78-59. doi:10.22067/fedu.v7i2.63726    
کلانتری، عبدالحسین؛ و صدیقی‌کسمایی، مینو (1396). از مطالبه حق‌به‌شهر تا شکل‌گیری انقلاب شهری (شهر تهران، سال 1357). مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 7(23)، 96-71.
کار، دیوید؛ فسترماخر، جی.دی؛ و ریچاردسون، وی (1385). روش‌های تدریس پیشرفته (مترجم: هاشم فردانش). تهران: انتشارات کویر.
گروت، لیندا؛ و وانگ، دیوید (1396). روش‌های تحقیق در معماری (مترجم: علیرضا عینی‌فر). تهران: دانشگاه تهران.
محمودی، فیروز؛ فتحی آذر، اسکندر؛ و اسفندیاری، رجب (1388). بررسی رابطه میزان مشارکت فعال دانش‌آموزان در جریان تدریس با پیشرفت تحصیلی. مجله مطالعات تربیتی و روانشناسی، 10(3)، 82-65.
معین­مهر، صدیقه؛ و مجیدی، وحید (1401). شناسایی معیارهای طراحی معماری مدرسه مبتنی بر نظریهٔ حرکت جوهری ملاصدرا به­مثابهٔ عامل مؤثر در شکل­گیری هویت انسان (بررسی پنج نمونه از مدارس معاصر در ایران). فصلنامهٔ تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 8(2)، 132-101.
منصوریار، زهره؛ و جلالیان، سارا (1396). افزایش تعامل‌پذیری دانش‌آموزان از طریق ارتقاء کیفیت فضایی و کالبدی در مدارس فنی و حرفه‌ای (مطالعه موردی: هنرستان شهید سادلجی در شهرستان کبودرآهنگ). مطالعات محیطی هفت حصار، 5(20)، 80-67.
مهدوی­نژاد، محمدجواد؛ قاسم­پور آبادی، محمدحسین؛ و محمدلوی شبستری، آیسا (1392). گونه­شناسی مسجد‌ـ‌مدرسه­های دورهٔ قاجار. فصلنامهٔ مطالعات شهر ایرانی اسلامی، (11)، 15-5.
میرزامحمدی، محمدحسن؛ و همکاران (1389). تبیین دلالت‌های معرفت‌شناختی رویکرد سازنده‌گرایی در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی. دانشور رفتار، (45)، 140-127.
هاروی، دیوید (1395). فضاهای امید (مترجم: علیرضا جباری (آذرنگ)). تهران: شرکت نشر نقد افکار.
هوشیاری، محمد‌مهدی؛ پورنادری، حسین؛ و فرشته‌نژاد، سیدمرتضی (1392). گونه‌شناسی مسجد‌ـ‌مدرسه در معماری اسلامی ایران بررسی چگونگی ارتباط میان فضای آموزشی و نیایشی. مطالعات معماری ایران، 3، 54-37.
Bartlett, F.C. (1932). Remembering: A study in experimental and social psychology. New York, US: Cambridge University Press.
Burke, C., & Grosvenor, I. (2008). School. London, England: Reaktion Books.
Dangel, R.J., & Guyton, E. (2004). An Emerging Picture of Constructivist Teacher Education. The Constructivist, 15 (1).
DCFS. (2007). Project Faraday: Exemplar designs for science. London, England: Department of Children, Schools and Families.
Dudek, M. (2007). Schools and Kindergartens: A Design Manual. Berlin, Germany: Springer Science & Business Media.
Fielding, S. (2000). Walk on the left! Children's geographies and the primary school. In S. L. Holloway & G. Valentine (Eds.), Children's geographies: playing, living, learning. London, England: Routledge.
Fisher, K. (2002). Schools as 'prisons of learning' or, as a 'pedagogy of architectural encounters': A manifesto for a critical psychological spatiality of learning. Adelaide, Australia: Flinders University of South Australia.
Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, 1972-1977. UK: Vintage Publication.
Giles, J., Ryan, D., Belliveau, G., De Freitas, E., & Casey, R. (2006). Teaching style and learning in a quantitative classroom. Active Learning in Higher Education, 7(3), 213-225. doi: 10.1177/1469787406069055
Han, H., Kiatkawsin, K., Kim, W., & Hong, J. (2017). Physical classroom environment and student satisfaction with courses. Assessment & Evaluation in Higher Education, (47), 1-10. doi: 10.1080/02602938.2017.1299855
Hertzberger, H. (2008). Space and Learning Lessons in Architecture 3. Rotterdam: 010 Publishers.
Lave, J., & Wenger, E. (1991). Situated learning: Legitimate peripheral participation. Cambridge, New York: Cambridge University Press.
Lefebvre, H. (2008). The Production of Space. Oxford, England: Wiley Blackwell.
Lippman, P.C. (2007). Developing a theoretical approach for the design of learning environments. International Conference of Design Education.
Lippman, P.C. (2010). Evidence-based design of elementary and secondary schools. Hoboken, New Jersey: John Wiley & Sons.
Massey, D. (1999). Power geometrics and the politics of space-time. Heidelberg, Germany: University of Heidelberg.
Massey, D. (2005). For Space. US: Sage.
McGregor, J. (2004). Spatiality and the place of the material in schools. Pedagogy, Culture & Society, 12(3), 347-372. doi: 10.1080/14681360400200207
Montague, M. (2008). Self-regulateion strategies to improve mathematical problem solving for students with learning disabilities. Learning Disability Quarterly, 31(1), 37-44. doi: 10.2307/30035524
Nosrati, S., Sabzali, M., Heidari, A., Sarfi, T. & Sabbar, S. (2020). Chatbots, counselling, and discontents of the digital life. Journal of Cyberspace Studies, 4(2), 153-172.
Ramli, N., Ahmad, S., & Haji Masri, M. (2013). Improving the classroom physical environment: classroom user’s perception. Social and Behavioral Sciences, (101), 221-229. doi: 10.1016/j.sbspro.2013.07.195
Santrock, J.W. (2004). Educational Psychology. New York, US: McGraw-Hill.
Sarfi, M., Darvishi, M., Zohouri, M., Nosrati, S. & Zamani, M. (2021). Google’s University? An exploration of academic influence on the tech giant's propaganda. Journal of Cyberspace Studies, 5(2), 181-202.
Schon, D.A. (1987). Educating the reflective practitioner: Toward a new design for teaching and learning in the professions. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Schwartz, K. (2014). Report finds deeper learning model improves outcomes for all students. Mindshift what is deeper learning?. The William and Flora Hewlett Foundation.
Shaari, M. SH., & Ahmad, S. (2015). Physical learning environment: Impact on children school readiness in malaysian preschools. Procedia- Social and Behavioral Sciences, 222(23), 9-18. doi: 10.1016/j.sbspro.2016.05.164
Strommen, E., & Lincoln, B. (1992). Constructivism, technology and the future of classroom learning. Education and Urban Society, 24(4), 466-476. doi: 10.1177/0013124592024004004
Turner, J.H. (2003). The Structure of Sociological Theory. Wadsworth, United States: Wadsworth Publishing.
Zimmerman, B. J., & Martinez-Pons, M.  (1986). Development of a structured interview for assessing student use of self-regulated learning strategies. American Educational Research Journal, 23(4), 614-628. doi: 10.3102/00028312023004614
Zimmerman, B. J., & Martinez-Pons, M. (1988). Construct validation of a strategy model of student self-regulated learning. Journal of Educational Psychology, 80(3), 284-290. doi: 10.1037/0022-0663.80.3.284
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 04 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 17 دی 1401
  • تاریخ پذیرش 15 بهمن 1401

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما