فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

آینده‌پژوهی وضعیت اشتغال فارغ‌التحصیلان رشته‌های علوم ‌انسانی در ایران؛ نگاهی محصول‌گرایانه با استفاده از روش تحلیل لایه علّی

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

ازاد امیدوار 1
محسن نیازی 2
اسماعیل مزروعی نصرآبادی 3
ندا خداکرمیان گیلان 4

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی و حقوق، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

2 استاد گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی و حقوق، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

3 استادیار گروه مدیریت کسب‌وکار، دانشکده علوم مالی، مدیریت و کارآفرینی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

4 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دانشکده علوم انسانی و حقوق، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2024.4975.4829
چکیده
فارغ‌التحصیلان رشته‌های علوم ‌انسانی، دغدغه‌هایی در مورد وضعیت اشتغال خود در جامعه دارند. افزایش شمار فارغ‌التحصیلان این حوزه، با توجه به توسعه مراکز آموزش عالی در سطح کشور ضرورت اتخاذ تدابیری منطقی و عملی را برای این گروه از فارغ‌التحصیلان، بیش‌از‌پیش نمایان می‌سازد. این مقاله یک پژوهش کیفی و با هدف آینده‌پژوهی در صدد است تصویری از وضعیت اشتغال فارغ‌التحصیلان حوزه علوم انسانی ترسیم کند. جامعه آماری پژوهش اساتید و متخصصان حوزه علوم انسانی است و با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده‌اند. اطلاعات از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری شد و بعد از پیاده‌سازی مصاحبه‌ها به روش تحلیل تماتیک و با کاربست روش لایه‌ای علی، مؤلفه‌های آن در سطح لیتانی، علل اجتماعی، گفتمان / جهان‌بینی و اسطوره/ استعاره شناسایی شدند. در سطح لیتانی، مؤلفه‌های «بحران بیکاری»، «علوم انسانی مهجور و در حاشیه مانده»، «علوم انسانی ناکارامد / نابلد» و «فقدان هویت مستقل» برساخته شدند. در سطح علل سیستماتیک مجموعه عوامل فرهنگی- اجتماعی و اقتصادی از علل بنیادین مضامین سطح اول هستند. در سطح گفتمان/ جهان‌بینی از گفتمان‌های محصول‌گرایانه، پست‌مدرن، علوم ‌انسانی اسلامی و گفتمان مسئله‌محوری استفاده شد. در سطح استعاره/اسطوره از تعابیر استعاری بچه مهندس، پروفسور بالتازار، پاشنه آشیل/چشم اسفندیار توسعه ملی و علوم پیشرو (جنس اول)/ پسرو (جنس دوم) استفاده شد. در نهایت با مرور ادبیات و مراجعه به مصاحبه‌ها و رفت و برگشت در آنها و نظرخواهی از خبرگان و متخصصان، دو پیشران نگاه مهندسی‌وار و از بالا به پایین در مقابل تأمین فضای باز فکری، دانشگاهی، و سیاست یکسان‌سازی علوم در مقابل توسعه رویکرد مطالعات میان‌رشته‌ای شناسایی، و سناریوهای چهارگانه تدوین شدند.

کلیدواژه‌ها

اشتغال
وضعیت اشتغال
فارغ‌التحصیلان
علوم ‌انسانی
نگاه محصول‌گرایانه

موضوعات

احمدی، سیروس (1393). بررسی وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان جامعه‌شناسی و عوامل مرتبط بر آن. دوفصلنامه جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، 3(1)، 23-1.
اسدزاده، لیلا (1392). آینده‌پژوهی در مشاغل و مهارت‌های موردنیاز آینده. همایش بین‌المللی مهارت‌آموزی و اشتغال. تهران، ایران.
بلاغت، سیدرضا (1390). بررسی چالش‌های توسعه علوم ‌انسانی و میان‌رشته‌های آن در ایران (مطالعه مورد رشته‌ای علوم‌تربیتی 3 با میان‌رشته‌های آموزش و پرورش پیش‌دبستانی، دبستانی و تطبیقی). فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 3(4)، 117-129.   doi: 10.7508/isih.2011.12.006
پورکاظمی, محمدحسین (1388). وضعیت راهیابی فارغ‌التحصیلان رشته‌های علوم ‌انسانی و اجتماعی دانشگاه‌های دولتی به بازار کار (ورودی سال‌های 1375-1374). فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 15(2)، 150-127.
حسین‌پور، محمد (1391). آسیب‌شناسی پژوهشی اعضای هیات علمی رشته‌های علوم ‌انسانی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 16(1)، 45-64.
خوشنویسان، فاطمه؛ عباسپور، عباس؛ فاضلی، نعمت‌الله؛ و نیستانی، محمدرضا (1397). الزامات و چالش‌های علوم انسانی کارآفرین؛ تحلیلی پدیدارشناسانه از وضعیت علوم انسانی در نظام دانشگاهی ایران. جامعه‌پژوهی فرهنگی، 9(3)، 1-28.
داوری اردکانی، رضا (1391). سیرتجدد و علم جدید در ایران. تهران: انتشارات فردای دیگر.
سنگی، لیلا؛ مجاهدی، محمد مهدی؛ نبوی، سیدعبدالامیر؛ و حجازی، الهه (1397). موانع توسعه علوم ‌انسانی از منظر خردگرایی نقاد با نگاهی به ایران. دوفصلنامه پژوهش سیاست نظری، 14(26)، 221-251.
سیدمن، استیون (1390). کشاکش آرا در جامعه شناسی (مترجم: هادی جلیلی؛ چاپ سوم). تهران: نشر نی.
صبوحی، فرحناز (1380). دیدگاه‌های مدیران، بنگاه‌ها، دانشگاه‌ها و دانش‌آموختگان. مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی. طرح پژوهشی، شماره 24.
صفدری رنجبر، مصطفی؛ سلامی، سیدرضا؛ توکلی، غلامرضا؛ و طهماسبی، سیامک (1394). همکاری‌های علمی و فناورانه میان صنایع دفاعی و دانشگاه‌ها: رویکرد تحلیل علی لایه‌ای. بهبود مدیریت، 9(4)، 5-30.
طاهری‌دمنه، محسن (1394). بررسی تحلیلی تصاویر آینده جامعه ایرانی در ذهن جوانان تحصیلکرده کشور بر اساس روش تحلیل لایه‌ای علی (CLA) (رساله منتشرنشده دکتری)، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، ایران.
عنایت‌الله، سهیل (1388). پرسش از آینده؛ آینده‌پژوهی به مثابه دانش و ابزار تحول سازمانی و اجتماعی (مترجم: مسعود منزوی). تهران: انتشارات مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.
فاضلی، نعمت‌الله (13 اسفند 1398). مصاحبه با ایپنا.
فراستخواه، مقصود (1398، 19 اسفند). خرد ارتباطی برای حل بحران کرونا توسعه یابد ]گفت‌وگو با ایپنا[. برگرفته از https://www.ibna.ir/x4sXt
قاسمی، علی‌اصغر؛ و امامی‌میبدی، راضیه (1394). نقش و جایگاه مطالعات میان‌رشته‌ای در رشد و توسعه علوم ‌انسانی در کشور. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 7(4)، 19-1.  doi: 10.7508/isih.2015.28.001
قانعی‌راد، امین (1383). توسعه ناموزون آموزش عالی: بیکاری دانش‌آموختگان و مهاجرت. فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، 4(15)، 252-314.
قریشی‌راد، فخرالسادات (1387). بررسی میزان امیدواری به اشتغال در آینده دانشجویان رشته‌های علوم انسانی. مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان، 29(47)، 66-47.
قنبرلو, عبدالله. (1400). تأثیر سیاست‌های نئولیبرال بر کارکرد علوم انسانی در ایران. جستارهای سیاسی معاصر، 12(2)، 193-163. doi: 10.30465/cps.2021.35465.2746
قنبری، علی‌اله (1393). بررسی موضوع مهاجرت به تهران با استفاده از روش تحلیل لایه لایه علی. فصلنامه آینده‌پژوهی مدیریت، 26، (102)،27-40.
گل‌محمدی، فرهود؛ و گل‌محمدی، فرناز (1392). شناسایی عوامل تأثیرگذار بر اشتغال مهارت آموختگان آموزش فنی و حرفه‌ای استان خراسان جنوبی جهت ارائه راهکارهای لازم. همایش بین المللی مهارت آموزی و اشتغال، تهران، سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای.
گواهی، عبدالرحیم (1399). آینده‌نگری در آینده­پژوهی: تحلیل علی لایه‌ای چالش‌های آینده‌پژوهی در ایران. فصلنامه آینده‌پژوهی مدیریت، 28(2)، 15 -24.
ملک‌پور، علی؛ و محمدی، فؤاد (1392). بررسی زمینه‌ها و موانع اشتغال فارغ‌التحصیلان دانشگاهی (مقطع کارشناسی رشته‌های علوم ‌انسانی شهرستان بیجار). نشریه کار و جامعه، 157،24-37.
منصوریان راوندی، فاطمه؛ گنجی، محمد؛ و نیکخواه قمصری، نرگس (1398). فراتحلیل کیفی وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان در ایران. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم ‌انسانی، 12(1)، 145-172.  doi: 10.22035/isih.2020.3466.3679
میرزایی عباس‌آبادی، حامد؛ منظور، داوود؛ و سلیمانی، محمد (1398). بررسی تجربی گسترش آموزش عالی در ایران و اثرات آن بر بیکاری: همراه با دلالت‌هایی در راستای تحقق سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه امام صادق(ع)، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، تهران، ایران.
میری، سیدجواد (1394). تأملی بر فقر تئوریک در علوم ‌انسانی ایران. تهران: جامعه‌شناسان.
نادری، ابوالقاسم (1383). اقتصاد آموزش. تهران: نشر یسطرون.
هاشمی، سیدضیاء (27/11/1396). علوم انسانی و علوم پایه حاشیه‌نشین شده‌اند؛ تشریح چالش‌های پیش‌روی آموزش عالی. خبرگزاری دانشجو، برگرفته از https://snn.ir/fa/news/634069
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (1397). طرح رصد اشتغال فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها. برگرفته از https://srb.iau.ir/file/download/news/1562648797-004-.pdf
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (1399). طرح پایش وضعیت اشتغال فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی. معاونت پژوهش و فناوری وزارت علوم، برگرفته از  https://www.msrt.ir/fa
Bybee, R. W. (2010). What Is STEM Education? Science, 329(5995), 996–996. doi: 10.1126/science.1194998
Choi, S. (2021). The impact of education levels and paths on labor market outcomes in South Korea: Focusing on vocational high school graduates. Social Sciences & Humanities Open 4(1), 1-10. 10.1016/j.ssaho.2021.100152
European Commission (2011). Impact assessment Accompanying the Communication from the Commission “Horizon 2020 - the Framework Programmed for Research and Innovation”; Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council Establishing Horizon 2020 – the Framework Pr, vol. 52. 2011.
Evans, J., Lynch, D., & Lange, D. (n.d.). The Role Of Humanities And Social Sciences In The Civil Engineering Body Of Knowledge. 2007 Annual Conference Exposition Proceedings. doi: 10.18260/1-2--2243
Holzman,  A. (2016). US open access publishing for the humanities and social sciences. European Political Science, 15(2), 177–182. doi: 10.1057/eps.2015.85
Inayatullah, S. (2004). The Causal Layered Analysis (CLA) Reader: Theory and Case Studies of an Integrative and Transformative Methodology. Tamkang University Press.
Josa, A., & Aguado, A. (2021). Social sciences and humanities in the education of civil engineers: current status and proposal of giddiness. Journal of Cleaner Production, 313. 1-16. doi: 10.1016/j.jclepro.2021.127489
Kim, S. N. (2013). A study on the relationship between education and subject mismatch And labor market outcomes of workers graduated from vocational high school. Journal of Vocational Education Research, 32(4), 93–111.
Kim, S. W., Zhang, C., Chung, H. Y., Kim, Y. J., & Choi, S. Y. (2020). Why do women value credentials? Perceptions of gender inequality and Credentialism in South Korea. International Journal of Educational Development, 73(4), 1–9. 10.1016/j.ijedudev.2020.102158
Lariviere, V., Archambault, E. Gingras, Y., & Vignola-Gagne, E, (2006).The place of serials in referencing practices: comparing natural sciences and engineering with social sciences and humanities, 64, 1852–1863. doi: 10.1002/asi.20349
Larivière, V., Archambault, É., Gingras, Y., & Vignola‐Gagné, É. (2006). The place of serials in referencing practices: Comparing natural sciences and engineering with social sciences and humanities. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 57(8), 997–1004. doi: 10.1002/asi.20349
Moosavand, M., Aeini, B., & Sabbar, S. (2020). Future of AI and human agency: A qualitative study. Journal of Cyberspace Studies, 4(2), 189-210. doi: 10.22059/jcss.2020.96575
Moosavand, M., Aris, S., & Aeini, B. (2022). American Artistic Exceptionalism and the Internet. Journal of Cyberspace Studies, 6(2), 219-238. doi: 10.22059/jcss.2022.96577
Olmos-Penuela, J., Benneworth, P., & Castro-Martinez, E. (2013). Are “STEM from Mars and SSH from Venus”?: Challenging disciplinary stereotypes of research’s social value. Science and Public Policy, 41(3), 384–400. doi: 10.1093/scipol/sct071Overland, I., & Sovacool, B. K. (2020). The misallocation of climate research funding. Energy Research Social Science, 62, 101349. doi: 10.1016/j.erss.2019.101349
Van der Merwe, A. (2010). Does Human Capital Theory Account For Individual Higher Education Choice? International Business; Economics Research Journal (IBER), 9(6). doi: 10.19030/iber.v9i6.587 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 25 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 09 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 15 مهر 1402

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما