طرحی بر مطالعات بین‌رشته‌ای جامعه‌شناسی و ریاضیات: به سوی جامعه‌شناسی ریاضیاتی

شریفی, اسماعیل; حبیبی, نادر

doi:10.22035/isih.2025.5387.5063

طرحی بر مطالعات بین‌رشته‌ای جامعه‌شناسی و ریاضیات: به سوی جامعه‌شناسی ریاضیاتی

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

اسماعیل شریفی ¹

نادر حبیبی ²

¹ استادیار جامعه‌شناسی سیاسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی(ره)، بروجرد، ایران

² استادیار ریاضیات گراف، گروه ریاضی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آیت الله بروجردی(ره)، بروجرد، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2025.5387.5063

چکیده

مطالعات بین‌رشته‌ای، به‌عنوان رشته علمی دانشگاهی، از نیمه دوم قرن بیستم در پاسخ به چالش‌های نظری و پژوهشی شکل گرفت که رشته‌های علمی موجود، به تنهایی از عهده حل و فصل آن چالش‌ها برنمی‌آمدند. این مطالعات در حوزه علوم اجتماعی، به دلیل پیچیدگی و درهم‌تنیدگی مسائل اجتماعی، از اهمیت خاصی برخوردار است. بر این اساس، از نیمه دوم قرن بیستم شاهد شکل‌گیری رشته‌های متعدد بین‌رشته‌ای در علوم اجتماعی هستیم. جامعه‌شناسی ریاضیاتی، یکی از این شاخه‌های بین‌رشته‌ای است که مناسبات بین جامعه‌شناسی و ریاضیات را برقرار کرده و هدف آن؛ معنا بخشی به انبوه داده‌های به ظاهر بی‌ربط اجتماعی، عینیت بخشی به فرایند‌های اجتماعی و کمک به تنظیم دقیق چارچوب تئوری‌سازی در جامعه‌شناسی است. اگرچه سابقه طرح مطالعات بین جامعه‌شناسی و ریاضیات به ابتدای نیمه دوم قرن بیستم بر‌می‌گردد اما طرح این مطالعات به‌عنوانیک رشته جدید در اواخر قرن بیستم شکل گرفت. مسئله‌مندی پژوهش ناظر بر این است که به‌رغم سابقه بیش از نیم قرن در حوزه مطالعات بین رشته‌ای جامعه‌شناسی و ریاضیات، این مهم در حوزه دانشگاهی ایران مورد غفلت قرار گرفته است. مقاله حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و به استناد منابع علمی، نیم‌نگاهی به مناسبات ریاضیات و جامعه‌شناسی داشته و با تمرکز بر اهمیت و ضرورت جایگاه ریاضی در جامعه‌شناسی، بر ضرورت شکل‌گیری رشته جامعه‌شناسی ریاضیاتی در ایران تأکید داشته است. برای این منظور ابتدا چشم‌اندازی به مطالعات بین‌رشته‌ای داشته سپس در بستر مطالعات بین‌رشته‌ای به تشریح جامعه‌شناسی ریاضیاتی و در ادامه به کاربرد ریاضیات در تحلیل جامعه‌شناسی پرداخته شده است. با وجود پژوهش‌های صورت گرفته، اما جامعه‌شناسی ریاضیاتی، پیکری بسیار نحیف دارد و کمتر مورد توجه جامعه‌شناسان و ریاضی‌دانان قرار گرفته است. این کم‌توجهی در ایران، تا جایی است که به‌رغم ضرورت و اهمیت چنین مطالعاتی، جامعه‌شناسی ریاضیاتی حداقل در قالب واحد درسی نیز نمود پیدا نکرده است.

کلیدواژه‌ها

جامعه‌شناسی ریاضیاتی

جامعه‌شناسی محاسباتی

شبیه‌سازی رایانه‌ای

مطالعات بین‌رشته‌ای

موضوعات

میان رشته‌ای

ابراهیمی، مرتضی (1393) بررسی ضرورت‌های مطالعات میان‌رشته‌ای در حوزه علوم انسانی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 6(2)، 32 -19. doi:10.7508/isih.2014.22.002

بارنز، اچ. ای و هری بکر (1389). تاریخ اندیشه اجتماعی: از جامعه ابتدایی تا جامعه جدید (ترجمه جواد یوسفیان و علی‌اصغر مجیدی). تهران: نشر امیرکبیر.

بلیکی، نورمن (1391). پارادایم‌های تحقیق در علوم انسانی (محمدتقی ایمان و مسعود ماجدی). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

بیکر، ترز ال (1403). نحوه انجام تحقیقات اجتماعی (ترجمه هوشنگ نایبی). تهران: نشر نی.

پوپر، کارل ریموند (1388). منطق اکتشاف علمی (ترجمه حسین کمالی). تهران: نشر علمی و فرهنگی.

چالمرز. آلن اف (1398) چیستی علم (ترجمه سعید زیبا کلام). تهران: نشر سمت.

خنجرخانی، ذبیح‌الله و دیگران (1388). درآمدی بر ضرورت، جایگاه و انواع مطالعات میان رشته‌ای در آموزش عالی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 2(1)، 186-167. doi:10.7508/isih.2010.05.007

خورسندی طاسکوه، علی (1388). تنوع گونه‌شناختی در آموزش و پژوهش میان‌رشته‌ای. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 1(4)، 83-57. doi:10.7508/isih.2009.04.003

دمپی‌یر، ویلیام سسیل (1396). تاریخ علم (ترجمه عبدالحسین آذرنگ). تهران: نشر سمت.

دورکیم، امیل (1387). قواعد روش جامعه‌شناسی (ترجمه علی‌محمد کاردان). تهران: نشر دانشگاه تهران.

سارتن، جورج (1383). مقدمه بر تاریخ علم (ترجمه غلامحسین صدری افشار؛ مجموعه 6 جلدی). تهران: نشر علمی و فرهنگی.

قراملکی، احد (1383). از کثرت‌گرایی تا جهان‌شمولی معرفت. مقالات و بررسی‌ها، 37(4)، 53-67.

کاپلستون، فردریک چارلز (1398). تاریخ فلسفه (ترجمه اسماعیل سعادت و منوچهر بزرگمهر؛ جلد ششم). تهران: نشر علمی و فرهنگی.

کاپلستون، فردریک چارلز (1398). تاریخ فلسفه (ترجمه غلامرضا اعوانی؛ جلد چهارم). تهران: نشر علمی و فرهنگی.

کانر، کلیفورد (1395). تاریخ علم مردم (ترجمه حسن افشار). تهران: نشر ماهی.

کوستلر، آرتور (1388). خوابگردها (ترجمه منوچهر روحانی). تهران: نشر امیر کبیر.

مایر، ارنست (1399). چیستی تکامل (ترجمه مهدی صادقی). تهران: نشر نی.

مقدم‌حیدری، غلامحسین (1396). جامعه‌شناسی اثبات ریاضی. تهران: نشر نی.

مهرمحمدی، محمود (1388). ملاحظات اساسی در باب سیاست‌گذاری توسعه علوم میان‌رشته‌ای در آموزش عالی از منظر تکوین. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 1(3)، 18 -1. doi:10.7508/isih.2009.03.001

مولر، جی. اچ (1393). استدلال آماری در جامعه‌شناسی (ترجمه هوشنگ نایبی). تهران: نشر نی.

وبر، ماکس (1382). روش‌شناسی علوم اجتماعی (ترجمه حسن چاوشیان). تهران: نشر مرکز.

Bammer, G. (2017). Should we discipline interdisciplinarity. humanities and Social Aciences Communications, 3(30). doi:10.1057/s41599-017-0039-7.

Bonacich, P., & Lu, P.(2012). Introduction to Mathematical Sociology. Princeton University Press.

Coleman, J.S. (1964). Introduction to Mathematical Sociology. Free Press Of Glencoe.

Cornell University Department of Sociology (2022). Mathematical Sociology, http://www.soc.cornell.edu/research/mathematical_sociology

Davies. M., & Devlin, M. (2007). Interdisciplinary Higher Education: Implications for Teaching and Learning . Centre for the Study of Higher Education. Studies in Higher Education, The University of Melbourne.. doi:10.1080/03075070701267228

Edling, C.R. (2002). Mathematics in Sociology. Annual Review of Sociology. 28, 197-220. doi:10.1146/annurev.soc.28.110601.140942

Klein, J.T. (1996). Crossing Boundaries Knowledge, Disciplinarities, and Interdisciplinarities. VI: University Press of Virginia.

Landri, P. (2007) The Pragmatics of Passion: A Sociology of Attachment to Mathematics, Organization, 14(3),413-435. doi:10.1177/1350508407076152

Lazarsfeld, P.F., & Neil, W.H. (1966). Readings in Mathematical Social Science. Publisher:‎ MIT Press.

Macy, M.W., & Willer, R. (2002). From Factors to Actors: Computational Sociology and Agent-Based Modeling. Annual Review of Sociology. 28, 143-166. doi:10.1146/annurev.soc.28.110601.141117

Mitcham C., & Frodeman, R. (2007). New Directions in Interdisciplinarity: Broad, Deep, and Critical. Computational Sociology, 27(6), 506–514. doi:10.1177/027046760730828

Newell, W.H., William, J.G. (1982). Defining and teaching interdisciplinary studies. Improving College and University Teaching, 31 (1), PP. 22–30. doi:10.2307/27565474

Renn, J. (2018). The Evolution of Knowledge: Rethinking Science in the Anthropocene. HoST - Journal of History of Science and Technology, 12(1),1-22. doi:10.2478/host-2018-0001.

ارسال نظر در مورد این مقاله

نام و نام خانوادگی *

نام را وارد کنید.

پست الکترونیکی *