نگرش اقتصادی یک ادیب مسلمان چینی در دوره میانه: صورتبندی وانگ دی‌یو، از مفهوم تعهد فرزندی در چارچوب باورهای فرهنگی کنفوسیوسی

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 استاد گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22035/isih.2026.5718.5285
چکیده
مفهوم «تعهد فرزندی» (شیاو) به عنوان یکی از مفاهیم بنیادین اندیشهٔ سنتی چین، به دلیل ابهام و چندلایگی در آن همواره بسترساز مناقشات سیاسی و اقتصادی در فرهنگ کنفسیوسی بوده است. این پژوهش با رهیافتی بینارشته‌ای و برپایهٔ «تاریخ مفهومی» (با الهام از نظریات راینهارت کوزلک)، به دنبال پاسخ به این پرسش است که وانگ دی‌یو در بستر بحران‌های سیاسی- اقتصادیِ اواخر دوره مینگ، در پرتو تعهد فرزندی و پادمفهوم وفاداری چه نگرشی نسبت به اقتصاد داشته است؟ روش پژوهش، تلفیقی از تحلیل درزمانی (ردیابیِ تحولِ مفهوم در تاریخ اندیشهٔ چین) و تحلیل همزمانی (بررسی میدانِ معناییِ آن در سه اثر اصلی وانگ) است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد: وانگ دی‌یُو، با اقتباس مفاهیم «تعهد فرزندی» و «وفاداری» از اندیشه کنفوسیوسی، ضمن وارد کردن آن‌ها به متون دینی و حوزه زندگی اجتماعی و سیاسی مسلمانان چین، بدون پذیرش جزئیات تعهد فرزندی و تنها با قراردادن وفاداری و اطاعت از خداوند در مرتبه پیش از اطاعت از فرمانروا و اطاعت از والدین، اندیشه کنفوسیوسی درباره حاکمیت سیاسی و جایگاه امپراتور به مثابه «فرزندآسمان» را می‌پذیرد. او همانند اندیشمندان کنفوسیوسی دولت و در رأس آن امپراتور را مسئول سامان‌دهی امور اقتصادی و تأمین معاش و مایحتاج مردم معرفی می‌کند. مفهومِ «تعهد فرزندی» در اندیشهٔ او، نه‌تنها یک مفهومِ اخلاقی، بلکه یک «مفهومِ بنیادینِ سیاسی– اقتصادی» بوده است. وانگ در پرتو مفهوم بنیادین تعهد فرزندی و تحت تأثیر اخلاقِ خانوادگی در سنت کنفوسیوسی، مشروعیت سیاسی، اقتصاد و معیشت عمومی مسلمانان را به هم مرتبط می‌سازد. نگاه سیاسی- اقتصادی او با نگرش اقتصادی کنفوسیوسی و با الگوهای پیشامدرن سیاست و اقتصاد در چین همپوشانی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آندرسون، ن. آ. (1394). دربارهٔ تاریخ مفاهیم راینهارت کوزلک. در حیدری و دیگران (ویراستاران)، نظریه و واقعیت. تهران: انتشارات تیسا.
بیانی، شیرین (1371). دین و دولت در ایران عهد مغول: از تشکیل حکومت منطقه‌ای مغولان تا تشکیل حکومت ایلخانی (جلد 1، هادی عالم‌زاده و رضا فرخ‌فال، ویراستاران). تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
رامهرمزی، ناخدابزرگ شهریار (1348). عجایب هند (ترجمه محمد ملک‌زاده). تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ریچی، متیو (1387). چین‌نامه (ترجمه محمد زمان؛ مقدمه، تصحیح و مقابله با ترجمه‌های کهن از چینی، انگلیسی و ایتالیایی: لوجین؛ پیشگفتار مظفر بختیار). تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
کوزلک، راینهارت (1401 ب). مقدمه‌ای بر مفاهیم بنیادین تاریخی: تاریخ تحول مفهوم بحران (ترجمه بهرام جودی، چاپ اول). تهران: انتشارات گام نو.
کوزلک، راینهارت (1401 الف). تاریخ مفهومی: بنیان‌های نوین نظریه تاریخ (ترجمه عیسی عبدی). تهران: نشر فرهانه.
میلز، جی. وی. جی (1399). سفرنامه ماهوان: شگفتی‌های راه ابریشم از چین تا ایران بر اساس نسخه فنگ‌چینگ چون (ترجمه سعید کریم‌پور، چاپ دوم). تهران: انتشارات ققنوس.
Baishouyi. (1992). Baishouyi minzu zongjiao lunji [Collected essays on ethnicity and religion]. Beijing Shifan Daxue Chubanshe. [In Chinese]
Ben-Dor Benite, Z. (2005). The Dao of Muhammad: A cultural history of Muslims in late imperial China (Vol. 248). Brill.
Ben-Dor Benite, Z. (2008). The Marrano emperor: The mysterious bond between Zhu Yuanzhang and the Chinese Muslims. In S. Delivré (Ed.), Long live the emperor: Uses of the Ming founder across six centuries of East Asian history (pp. 275–308). Harvard University Asia Center.
Broomhall, M. (1910). Islam in China: A neglected problem. Morgan & Scott.
Chan, A. K. L., & Tan, S.-H. (Eds.). (2004). Filial piety in Chinese thought and history. RoutledgeCurzon.
Chen, H. (1911). The economic principles of Confucius and his school. Longmans, Green & Co.
Constant, F. (2013). The mandate of Heaven and the Great Ming Code.
Du, S., & Chen, J. (1998). Huihui tianwenxue shi yanjiu [A study of the history of Hui astronomy]. Ningxia Renmin Chubanshe. [In Chinese]
Elman, B. A. (2000). A cultural history of civil examinations in late imperial China. University of California Press.
Farmer, E. L. (Ed.). (1995). Zhu Yuanzhang and early Ming legislation: The reordering of Chinese society following the era of Mongol rule (Vol. 34). Brill.
Jiang, Y. (2005). The Great Ming Code (Da Ming lü). University of Washington Press.
Jinbo, L., & Huihua, N. (2012). Confucian filial piety, economic growth and divergence among civilizations. Social Sciences in China, 33(4), 69–88. https://doi.org/10.1080/02529203.2012.731802
Li, Q. H., Ma, Y. H., Wang, N., Hu, Y., & Liu, Z. Z. (2020). Overview of the plague in the late Ming dynasty and its prevention and control measures. Traditional Medicine Research, 5(3), 136–144. https://doi.org/10.12032/TMR20200222166
Lin, C., Peach, T., & Fang, W. (Eds.). (2014). The history of ancient Chinese economic thought. Routledge.
Murata, S. (2000). Chinese gleams of Sufi light: Wang Tai-yü's Great Learning of the Pure and Real and Liu Chih's Displaying the Concealment of the Real Realm, with a new translation of Jāmī's Lawā'iḥ by William C. Chittick. State University of New York Press.
Murata, S. (Ed.). (2017). The first Islamic classic in Chinese: Wang Daiyu's Real commentary on the true teaching. State University of New York Press.
Murata, S., Lee, C. Y., Liu, Y., Ma, M., & Yang, G. (2023). The Islamic-Confucian synthesis in China. Bloomsbury Academic.
Petersen, K. (2013). The heart of Wang Daiyu's philosophy: The seven subtleties of Islamic spiritual physiology. Journal of Sufi Studies, 2(2), 177–201. https://doi.org/10.1163/22105956-12341254
Petersen, K. (2018). Interpreting Islam in China: Pilgrimage, scripture, and language in the Han Kitab. Oxford University Press.
Radice, T. (2017). Confucius and filial piety. In A. K. L. Chan (Ed.), A concise companion to Confucius (pp. 185–207). Wiley Blackwell. https://doi.org/10.1002/9781118783863.ch9
Rawski, T. G., & Li, L. M. (Eds.). (2018). Chinese history in economic perspective (Vol. 13). University of California Press.
Reid, A. (1993). Southeast Asia in the age of commerce, 1450–1680: Vol. 2. Expansion and crisis. Yale University Press.
Robert Andre LaFleur. (2016). Books that matter: The Analects of Confucius. The Great Courses.
Rossabi, M. (2015). From Yuan to modern China and Mongolia: The writings of Morris Rossabi (Vol. 6). Brill.
Rowe, W. T. (2009). China's last empire: The Great Qing. Harvard University Press.
Sima Qian. (1994). The Grand Scribe's Records (Vol. 7). Indiana University Press.
Steinhardt, N. S. (2018). China's early mosques. Edinburgh University Press.
Wain, A. (2016). Islam in China: The Hān Kitāb tradition in the writings of Wang Daiyu, Ma Zhu and Liu Zhi, with a note on their relevance for contemporary Islam. Islam and Civilisational Renewal, 7(1), 27–46.
Wang, D. (1999). Qingzhen daxue [The Great Learning of Islam]. Ningxia Renmin Chubanshe. [In Chinese]
Wang, D. (1999). Zhengjiao zhenquan [A true explanation of the orthodox teaching (Islam)] (Y. Zhengui & T. Dajun, Trans.). Ningxia Renmin Chubanshe. [In Chinese]
Yuxiu, M., & Feng, C. Q. (2013). The study of Islam and Islamic economic thought in China. World Journal of Islamic History and Civilization, 3(1), 21–27. https://doi.org/10.5829/idosi.wjihc.2013.3.1.3103
Zhang, C. E. (2020). Performing filial piety in Northern Song China: Family, state, and native place. University of Hawaiʻi Press.
Zong, Y. (2016). Between praise and prohibition: How the Ming state coped with extreme filiality. Ming Studies, 73, 30–50. https://doi.org/10.1080/0147037X.2016.1142178
 
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 10 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 10 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 24 بهمن 1404