فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

ارائۀ الگویی میان‌رشته‌ای برای ارزیابی خلاقیت اثر معماری

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

حمزه پیربابائی 1
مینو قره‌بگلو 2
محمدعلی کی نژاد 3

1 دکتری معماری اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

2 استاد معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

3 استاد دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی سهند. تبریز. ایران.

https://doi.org/10.22035/isih.2023.4628.4571
چکیده
معماری به‌عنوان دانشی که فضای مناسب را برای زیست انسان فراهم می‌کند آن‌چنان با ابعاد متعدد وجودی انسان و زندگی او گره خورده است که دست زدن به هرگونه خلاقیت در آن، به‌دلیل گستردگی و پیچیدگی فراوان، ناگزیر از توجه به طیف وسیعی از رشته‌ها و حوزه‌های معرفتی است. بدین ‌سبب، خلاقیت در معماری ماهیتاً مقوله‌ای میان‌رشته‌ای است و هر نوع تحلیل و ارزیابی آن نیز بدون در نظر گرفتن این ویژگی ناکارآمد و بی‌تأثیر خواهد بود. در این مقاله، که از روش فرایند استدلال منطقی بهره می‌بریم، به دنبال پاسخ به این پرسش هستیم که چگونه می‌توان الگویی میان‌رشته‌ای برای ارزیابی خلاقیت در آثار معماری تدوین کرد. طبق یافته‌های این پژوهش، سنجش خلاقیت معماری با رویکرد میان‌رشته‌ای عبارت است از به‌کارگیری علوم مختلف برای رسیدن به یک دانش یکپارچه به منظور ارزیابی تازگیِ راه‌حل‌های ارائه‌شده توسط معماری برای رفع نیازهای مختلف انسان جهت زندگی در آن فضا. بر این اساس، خلاقیت دارای دو بُعد اساسی نوآوری و فایده است که برای ارزیابی هر اثر خلاقانه‌ بررسی این دو بعد لازم و ضروری است. طبق الگوی پیشنهادی این مقاله، برای سنجش خلاقیت معماری ابتدا باید نیازها و خواست‌های انسان از یک بنای معماری با کاربری خاص مشخص شود، سپس میزان رضایت از پاسخ‌های آن بنا به نیازها مورد سنجش قرار گیرد. در مرحلۀ بعد نوآوری معماری در برآورده کردن این نیازها در یک طیف هفت‌مرحله‌ای از مصالح به‌کار‌رفته (کمترین نوآوری) تا ایجاد یک عملکرد جدید (بیشترین نوآوری) ارزیابی می‌شود.

کلیدواژه‌ها

سنجش خلاقیت
حل مسئله
نوآوری
فایده
نیازهای انسان از محیط معماری

موضوعات

اختیاری، مریم (1391). بررسی مفهوم‌های خواست و نیاز انسان در روان‌شناسی و تأثیر آن‌ها بر معماری. نشریه صفه، 22(2)، 46-31.
افراخته، حسین (1395). تحول جغرافیا به‌عنوان علمی میان‌رشته‌ای. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی. 2(8)، 119-132.  doi: 10.22035/isih.2016.219
امیرحسینی، خسرو (1384). خلاقیت و نوآوری: مبانی، اصول، تکنیک‌ها. تهران: انتشارات عارف کامل.
برزگر، ابراهیم (1386). مطالعات میان‌رشته‌ای در ایران. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
البرزی، محبوبه (1393). تبیین رابطۀ انگیزش و خلاقیت با توجه به تفاوت‌های فرهنگی. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 12(1)، 129-109.   doi: 10.22035/jicr.2019.381
بنتون، تد؛ و کرایب، یان (1384). فلسفه علوم اجتماعی: بنیادهای فلسفی تفکر اجتماعی (چاپ پنجم، مترجم: شهناز مسمی‌پرست و محمود متحد). تهران: نشر آگه.
بیانی، فرهاد (1399). ساختار واقعیت در علوم اجتماعی؛ بدیلی برای هستی‌شناسی اجتماعی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
پورکریم، مجتبی؛ صادق‌زاده قمصری، علیرضا؛ باقری نوع‌پرست، خسرو؛ و مهرمحمدی، محمود (1393). تبیین مفروضات هستی‌شناسی رئالیسم انتقادی باسکار و دلالت‌های آن بر پژوهش میان‌رشته‌ای. فصلنامه مطالعات میا‌ن‌ر‌شته‌ای در علوم انسانی، 6(3)، 137 -131.  doi: 10.7508/isih.2014.23.006
حاتمی، محمدرضا؛ و روشن چشم، حامد (1391). ماهیت رویکرد میان‌رشته‌ای در حوزه علوم انسانی با تاکید بر اندیشه‌های هابرماس. فصلنامه مطالعات میا‌ن‌ر‌شته‌ای در علوم انسانی، 1(5)، 99-116. doi: 10.7508/isih.2014.17.005
حجت، مهدی (1390). بحث درباره ایده. ویژه‌نامه طراحی پژوهی نشریه شارستان، (35-34)، 8-10.
حسن‌زاده آملی، حسن (1372). هزار و یک نکته. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
درزی، قاسم (1398). تاریخ انگاره میان‌رشتگی؛ گذار از نگاه آرمان‌گرایانه و مبتنی بر «تلفیق دانش» به رویکرد عمل‌گرایانه و مبتنی بر «حل مسئله». فصلنامۀ مطالعات میا‌ن‌ر‌شته‌ای در علوم انسانی، 11(4)، 1-32. doi: 10.22035/isih.2020.3626.3809
رپکو، آلن (1394). پژوهش میان‌رشته‌ای: نظریه و فرایند (مترجم: محسن علوی‌پور، مجید کرمی، هدایت‌الله اعتمادی‌زاده دریکوندی و علی‌اکبر نورعلیوند). تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی.
صمدآقایی، جلیل (1385). خلاقیت‌ جوهره‌ کا‌رآفرینی‌. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
فرانکل، ویکتور امیل (1390). انسان در جست‌وجوی معنای غایی (مترجم: احمد صبوری و عباس شمیم). تهران: آشیان.
قره‌باغی، علی‌اصغر (1385). دشواری تعریف. نشریه بیناب، (10)، 54-48.
گروت، لیندا؛ و وانگ، دیوید (1393). روش‌های تحقیق در معماری (مترجم: علیرضا عینی‌فر؛ چاپ نهم). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
لنگ، جان (1388). آفرینش نظریه معماری (مترجم: علیرضا عینی‌فر؛ چاپ سوم). تهران: دانشگاه تهران.
محمودی، امیرسعید؛ و ذاکری، محمدحسین (1390). استخراج دانش کاربردی از پیشینه‌ها و تأثیر آن بر خلاقیت در طراحی معماری. نشریه هنرهای زیبا، (47)، 50-39.
مصباح یزدی، محمدتقی (1378). معارف قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
 مطهری، مرتضی (1380). انسان در قرآن (چاپ سی‌و‌پنجم). تهران: انتشارات صدرا.
معظمی، منوچهر (1394). معماری معاصر ایران؛ جامعه کوتاه‌مدت، معماری کوتاه‌مدت. نشریه فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، 1(1)، 62-39.   doi: 10.29252/ciauj.1.1.39
نقره‌کار، عبدالحمید؛ مظفر، فرهنگ؛ و تقدیر، سمانه (1393). بررسی قابلیّت‌های فضای معماری برای ایجاد بسترِ پاسخ‌گویی به نیازهای انسان از منظر اسلام. نشریه شهر ایرانی اسلامی، (15)، 34-21.
Amabile, T. M. (1996). Creativity in context: Update to “The social psychology of creativity. Boulder, CO: Westview Press.
Beghetto, R. A. (2016). Small steps, big wins: A creative approach to instructional leadership. Thousand Oaks, CA: Corwin.
Bhaskar, R. (2005). The possibility of naturalism: A Philosophical critique of the contemporary human science. London: Routledge.
Chakrabarti, A. & Khadilkar, P. (2003). A measure for assessing product novelty. Proceedings of ICED 03, the 14th International Conference on Engineering Design, Stockholm, (31).
Feist, G. J. (1998). A meta-analysis of the impact of personality on scientific and artistic creativity. Personality and Social Psychology Review, 2(4), 290–309. doi:10.1207/s15327957pspr0204_5
Garcia, R., & Calantone, R. (2002). A critical look at technological innovation typology and innovativeness terminology: a literature review. Journal of Product Innovation Management, 19(2), 110–132. doi:10.1016/S0737-6782(01)00132-1
Grace, K., & Maher, M.L. (2016). Surprise-triggered Reformulation of Design Goals. Proceedings of the AAAI Conference on Artificial Intelligence, 30(1). doi: 10.1609/aaai.v30i1.9890
Grace, K., Maher, M.L., Fisher, D., & Brady, K. (2015). Data-intensive evaluation of design creativity using novelty, value, and surprise. International Journal of Design Creativity and Innovation, 3(3–4), 125–147. doi:10.1080/21650349.2014.943295
James, W. (1892). Text-book of psychology. Macmillan: Oxford University.
Klein, J.T. (1990). Interdisciplinarity: History, theory and practice. Detroit: Wayne State University Press. doi: 10.1001/jama.1992.03480120121049
Lattuca, L. R. (2001), Creating Interdisciplinarity: Interdisciplinary Research and Teaching among College and University Faculty. Nashville, TN: Vanderbilt University Press.
Lopez-Mesa, B., Mulet, E., Vidal, R., & Thompson, G. (2011). Effects of additional stimuli on idea-finding in design teams. Journal of Engineering Design, 22(1), 31–54. doi:10.1080/09544820902911366
Lozano, DJ. (2009). Metodología para la eco-innovación en el diseño para desensamblado de productos industriales. (doctoral dissertation). Universitat Jaume.
Maher, M.L., & Fisher, D.H. (2012). Using AI to evaluate creative designs, Proceedings of the 2nd International Conference on Design Creativity. Glasgow, Scotland (UK)(1), 45-54.
Maslow, A. H. (1954). Motivation and Personality. New York: Harper & Row.
Mathes, E. W. (1981). From survival to the universe: Values and Psychological Well-Being. Chicago: Velson-Hall.
Mok, A., & Morris, M. W. (2010). Asian-Americans’ creative styles in Asian and American situations: Assimilative and contrastive responses as a function of bicultural identity integration. Management and Organization Reivew, 6(3), 371–390. doi:10.1111/j.1740-8784.2010.00190.x
Moss, J. (1966). Measuring Creative Abilities in Junior High School Industrial Arts. Monograph 2. Washington, DC.: American Council on Industrial Arts Teacher Education.
Simonton, D. K., & Ting, S. S. (2010). Creativity in Eastern and Western civilizations: The lessons of historiometry. Management and Organization Review, 6(3), 329–350. doi:10.1111/j.1740-8784.2010.00188.x
Srinivasan, V., & Chakrabarti, A. (2009). SAPPhIRE, An approach to analysis and synthesis. 17th International Conference on Engineering Design, Stanford, USA. 417-428.
Weisberg, R. W. (2006). Creativity: understanding innovation in problem solving, science, invention and the arts. USA: John Wiley & Sonc Inc.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 09 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 20 دی 1401
  • تاریخ پذیرش 15 بهمن 1401

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما