فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

اعتراضات و واکاوی داده‌بنیاد امید به آینده

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

عزت اله میرزائی

استادیار جامعه‌شناسی فرهنگی، گروه تعاون و رفاه اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2025.5341.5055
چکیده
مقاله حاضر با رویکردی بین رشته‌ای و با هدف واکاوی مفهوم امید به آینده انجام شد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر نظریه‌‌پردازی داده‌‌محور بود که با به کارگیری تکنیک مصاحبه‌عمیق و نمونه‌گیری نظری با 13 نفر از اساتید و صاحبنظران رشته‌های جامعه‌شناسی سیاسی، روانشناسی اجتماعی و سیاست‌گذاری اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی و تهران، مصاحبه شد. پس از اشباع نظری، متون مصاحبه از طریق نرم افزار تحلیل داده‌های کیفی MAXQDA10، با کدگذاری باز، محوری و انتخابی، تحلیل شدند. نتایج کدگذاری باز و محوری منجر به شناسایی 87 مفهوم و 15 مقوله محوری شد. همچنین نتایج کدگذاری گزینشی نشان داد که مقوله هسته مفهوم «احساس بی‌ثباتی اجتماعی و چشم‌انداز نامشخص» است که تحت تأثیر شرایط علّی (ناامیدی از سیاست‌ها و نهادهای اجتماعی؛ مقایسه‌گرایی و عدم امیدواری به دستاوردهای نظام سیاسی؛ خشم عمومی نسبت به بی‌عدالتی؛ از هم گسیختگی افکار عمومی) و در کنار شرایط زمینه‌ای (تجارب جمعی منفی از بحران‌های اقتصادی؛ سن) و مداخله‌گر (تغییرات هویتی فردی، ارزشی و اجتماعی؛ هویت‌سازی رسانه‌های نوین ارتباطی) منجر به بروز پیامدهای از قبیل: بازاندیشی در معنای زندگی و بروز رفتار اعتراضی خواهد شد؛ که راهبردها و تدابیری برای پاسخ به این پیامدها در قالب (متناسب‌سازی انتظارات و مطالبات با توانمندی‌های دولت مستقر ؛ برنامه‌ریزی در جهت مدیریت افکار عمومی؛ بازنمایی این همانی بین کارگزار با توده؛ بازنمایی زیست مؤمنانه؛ احساس تعادل در سیاست‌های داخلی و خارجی)، از منظر نخبگان علمی پیشنهاد می‌شود.  

کلیدواژه‌ها

امید به آینده
رفتار اعتراضی
انسجام اجتماعی
بی‌ثباتی اجتماعی
سیاست‌گذاری اجتماعی
ایران
موضوعات
احمدی، یعقوب (1398). تأثیر انواع سرمایه اجتماعی در شبکه‌های اجتماعی بر انواع مشارکت سیاسی مورد مطالعه: شهروندان 18 سال به بالای سنندج. فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی، 30(3)، 1-22. doi 10.22108\JAS.2019.110615.1366
استراوس، انسلم؛ و کوربین، جولیت (1401). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه‌زمینه‌ای (ترجمه ابراهیم افشار). تهران: نشر نی.
اسماعیل‌زاده آشینی، سعیده؛ و عظیمی دولت‌آبادی، امیر (1401). بررسی عوامل مؤثر بر کنش‌های جمعی اعتراضی در ایران (سال‌های 1388 و 1396). فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 18(59)، 1-25.
خانیکی، هادی؛ و خجیر، یوسف (1397). رسانه‌های اجتماعی و مشارکت سیاسی؛ فراتحلیل مشارکت سیاسی کاربران رسانه‌های اجتماعی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 11(1)، 101-128. doi: 10.22035/isih.2019.3122.3422
سردارنیا، خلیل‌اله؛ و البرزی، هنگامه (1401). تحلیل اعتراضات صنفی – اجتماعی اخیر در ایران (1396-1400) از منظر نظریه سیاست خیابان. فصلنامه پژوهش‌های رهبردی سیاست، 11(40)، 107-150. doi:10.22054/qpss.2021.64113.2938
طالبان، محمدرضا (1399). دینداری و پتانسیل اعتراض سیاسی. فصلنامه مسائل اجتماعی ایران، 11(1)، 143-176.   doi: 10.29252\jspi.11.1.143
فضلعلی، رضا (1399). مقایسه تأثیرگذاری رسانه ملی ج.ا.ایران و رسانه های فارسی زبان معاند در حوادث آبان 98 (بر مبنای نظریه آشوب جیمز روزنا). مجله بین‌المللی پژوهش ملل، 5(52)، 1-20.
فلیک، اووه (1401). درآمدی بر تحقیق کیفی (ترجمه هادی جلیلی). تهران: نشر نی.
کشاورز، خدیجه (1402). امید و ناامیدی در جامعه ایران: مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه‌های شهر تهران. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 16(3)، 93-120. doi: 10.22035/jicr.2023.3168.3472
معینی‌پور، مسعود؛ و توبیانی، منصور (1402). پیامدهای سیاسی و اجتماعی امنیتی شدن اعتراضات در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علوم سیاسی، 26(3)، 22-40. doi: 10.22081\PSQ.2024.66701.2795
میرزائی، عزت‌اله؛ و کشاورز مقدم، الهام (1402). کاربست نظریه نافرمانی مدنی جین شارپ بر کنش‌های اعتراضی ایران. نشریه امنیت پژوهی، 1(2)، 9-43.
هرسیج، حسین؛ و ربیعی‌نیا، بهمن (1402). الگوی شکل‌گیری جنبش‌های اعتراضی با تأکید بر نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی. فصلنامه جامعه‌شناسی کاربردی، 34(3)، 1-22.  doi: 10.22108\JAS.2023.136185.2367
Abdolzadeh, S., Abbaszadeh S.Y., & Yarmohammadzadeh, P.(2023). Visualization of Social Capital Knowledge Based on a Pathology in the Education System Using a Fuzzy Approach. International Journal of Knowledge Processing Studies, 3(4), 1- 11. doi: 10.22034/kps.2023.384558.1100
Azizi, H. R., & Van Veen, E. (2023). Protests in Iran in comparative perspective: A revolutionary state in trouble, CRU Report, https://www.clingendael.org/sites/default/files/2023-03/Protests_in_Iran.pdf
Bayar, E. (2023). The Rise and Fall of a Social Movement in Iran: The Iranian Green Movement. Yuzuncu Yil University. doi:10.52477/sls.2023.13
Bhambra, G., Medien, K. & Tilley, L.(2020).Theory for a global age: From nativism to neoliberalism and beyond. Current Sociology, 68, 2, 137-148. doi: 10.1177/0011392119886864
Caiani, M. (2023). Framing and social movements. Discourse Studies, 25(2). doi: 10.1177/1461445623115
Damhof, L., & Gulmans, J. (2023). Imagining the impossible: An act of radical hope. Possibility Studies & Society, 1(1-2), 51-55. doi: 10.1177/27538699231174821 (Original work published 2023)
Dean, H. (2019). Social Policy. Cambridge: Polity.
Della Porta, D. (2020). Protests as critical junctures: some reflections towards a momentous approach to social movements. Social Movement Studies, 19(5/6), 556-575. doi:10.1080/14742837.2018.1555458
Dubowitz, M. & Kittrie, O. (2023). Strategy for a New Comprehensive U.S. Policy on Iran, A division of the Foundation For Defense Of Democracies. Washington, DC.
Flesher, C. & Feenstra, R.A. (2023). Reconsidering social movement impact on democracy: the case of Spain’s movement. Social Movement Studies,  22(3), 273–303. doi: 10.1080/14742837.2023.2190090
Ganti, A. (2023). Rational Choice Theory: What It Is in Economics, With Examples, https://www.investopedia.com/terms/r/rational-choice-theory.asp
Gordillo-García, J. (2023). Social movements and political-emotional communities: an approach from the Movement for Peace with Justice and Dignity in Mexico. Social Movement Studies, 24(2), 239–256. doi:10.1080/14742837.2023.2216646
Greco, S. (2023). Hope in the Sociological Thoughts of some Founding Fathers. The American Sociologist, 54, 56–75, doi: 10.1007/s12108-022-09555-y
Greenhalgh, T. (2023). Books: Digital Development: Stories of Hope from Health and Social Development. British Journal of General Practice, 73(726), 32-33. doi: 10.3399/bjgp23X731673
Griffiths, M. (2019). These Days Are Ours: Young Disabled People’s Experiences of Activism and Participation in Social Movements, in Berghs M., Chataika, T., ElLahib, Y. & Dube, K. (Eds.) The Routledge Handbook of Disability Activism. London: Routledge. doi: 10.4324/9781351165082
Krafft, A. (2023). Societal Hope. Profile’s Stock Exchange ebook, 2, 127-135. doi:10.1007/978-3-662-66205-2_17
Krafft, A. M., Guse, T., & Slezackova, A. (Eds.). (2023). Hope across cultures: Lessons from the international hope barometer. Springer Nature Switzerland AG. doi: 10.1007/978-3-031-24412-4
Lavizzari, A., & Siročić, Z. (2022). Contentious gender politics in Italy and Croatia: diffusion of transnational anti-gender movements to national contexts. Social Movement Studies, 22(4), 475–493. doi: 10.1080/14742837.2022.2052836
Merton, R.K. (2005). Merton's strain theory. available at: http:// home. comcast.net/~ddemelo/crime/mert_strain.html
Moore, J., Soltani, A., Fitzpatrick, K., & Carl, N. (2023, May 19). Iran Update. Retereived from https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-may-19-2023
Pais, R., (2023). Social Movements and Development. Social Development Issues, 44(3), 5. doi: 10.3998/sdi.3711
Parry, A., Jhaveri, A., Moore, J., Soltani, A., Ganzeveld, A., & Carl, N. (2023). Iran Update, Indicator List Graphic. Reterived from https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-october-12-2023
Romanos, E., Sola, J., & Rendueles, C. (2022). The political economy of the Spanish Indignados: political opportunities, social conflicts, and democratizing impacts. Social Movement Studies, 22(3), 438–457. doi: 10.1080/14742837.2022.2061940
Romanos, E., Sola, J., & Rendueles, C. (2022). The political economy of the Spanish Indignados: political opportunities, social conflicts, and democratizing impacts. Social Movement Studies, 22(3), 438–457. doi: 10.1080/14742837.2022.2061940
Sajadi,H.(2023).Iranian W anian Women's Movement: P ement: Political Oppor olitical Opportunities and New tunities and New Forces, Journal Of International Womens Studies, 25(2). https://vc.bridgew.edu/jiws/vol25/iss2/6/
Sakhaei, S., Soroori Sarabi, A., & Alinouri, S. (2024). Teaching IT Use to Elderly: A Media Literacy Solution. Journal of Cyberspace Studies, 8(2), doi: 10.22059/jcss.2024.101608.
Schaarsberg,S.K.(2023). Don’t just do something, sit there:contemplative activism and ‘being political’ as prefigurative politics, Social Movement Studies, doi: 10.1080/14742837.2023.2221636
Soroori Sarabi, A., Arsalani, A., & Toosi, R. (2020). Risk management at hazardous jobs: A new media literacy?. Socio-Spatial Studies, 4(1), 13-24. doi: 10.22034/soc.2020.212126
Soroori Sarabi, A., Zamani, M., Ranjbar, S., Rahmatian, F. (2023). Innovation – But with Risk: The Strategic Role of IT in Business Risk Management. Journal of Cyberspace Studies, 7(2). doi: 10.22059/jcss.2023.101605
Tarozzi, M. (2023). Futures and hope of global citizenship education. International Journal of Development Education and Global Learning, 15 (1), 44–55. doi: 10.14324/IJDEGL.15.1.05
Verhoeven, I. & Duyvendak, J. W.(2017). Understanding governmental activism. Social Movement Studies, 16, 5, 564-577. doi: 10.1080/14742837.2017.1338942
Wickert, C. (2022). Theory of differential opportunities (Cloward & Ohlin), https://soztheo.de/theories-of-crime/learning-subculture/theory-of-differential-opportunities-cloward-ohlin/?lang=en
Yesnowitz, J.C. (2021). How social movements can save democracy: democratic innovations. 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 05 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 10 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 29 آبان 1403

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما