فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

فراسوی پارادایم زیست‌پزشکی؛ خوانش پدیدارشناختی تجربه‌زیسته ابتلا به سندروم روده حساس

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

ابراهیم اخلاصی 1
فاطمه رفیعی 2

1 دانشیار جامعه‌شناسی گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مطالعات جوانان، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2025.5287.5016
چکیده
سندروم روده حساس به‌عنوان بیماری روان‌تنی واجد منشاء روحی‌روانی و همزمان، متضمن نمودهای گوناگون در دستگاه گوارش است. به‌موجب نظریه‌ها و مطالعات تجربی در جامعه‌شناسی بیماری‌های روانی، زمینه‌های مرتبط با عارضه سندروم روده حساس از مطلقِ قلمرو بالینی و روان‌پزشکی درمی‌گذرند و متقابلاً، بیماری با متغیرهای جامعه‌شناختی و روان‌شناختی اجتماعی در سطوح میانه و کلان واقعیت اجتماعی پیوند وثیق پیدا می‌کند. وجوه زندگینامه‌ای مبتلایان و رویدادهای تجربه‌شده از سوی آنان در جریان زندگی روزمره، مناسبات زناشویی و شغلی از تسهیل‌گرهای مهمِ ابتلا به بیماری هستند. هدف مطالعه کشف مضامین مرتبط با تجربه‌زیسته بیماری سندروم روده حساس در میان 44 نفر از زنان و مردان 19-45 سال مراجعه‌کننده به کلینک‌های گوارش واقع در شهر تهران است. گردآوری داده‌ها با استفاده از تکنیک مصاحبه عمیق و نیمه‌ساختاریافته و داده‌کاوی بر پایه روش کلایزی – ذیل پدیدارشناسی توصیفی – انجام گرفته است. «زمینه‌های زیست‌شده پیشابیماری»، «ستوه جسمانی پایدار»، «پیچیدگی تشخیص و سختی تسکین»، «محدودیت‌های اجتماعی و ‌ارتباطی تثبیت‌شده» و «دشواری‌های روان‌شناختی پیرو بیماری» مضامین نهایی پنج‌گانه مرتبط با وجوه چندگانه تجربه‌زیسته بیماری سندروم روده حساس در میان آگاهی‌دهندگان مطالعه هستند. مضامین یادشده برساخته‌های دست دومی هستند که در قالب کدگذاری داده‌ها، خوانش چند‌باره داده‌ها، حرکت از عرصه امر انضمامی به ساحت امر انتزاعی و جرح‌و‌تعدیل‌های بعدی مضامین تجرید شده‌اند. نقد رویارویی پزشکی‌شده با بیماری، تقلیل حداکثری ابعاد بیماری به وجوه عینی و جسمانیِ مؤکد در مناسبات زیست‌پزشکی و متقابلاً، تغافل از مضیقه‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادیِ فراگیر در «جامعه مضطرب» از مهم‌ترین محورهای سازنده نتیجه‌گیری مقاله هستند.

کلیدواژه‌ها

سندروم روده حساس
پدیدارشناسی بیماری
بیماری‌های روان‌تنی
سبب‌شناسی اجتماعی-فرهنگی بیماری

موضوعات

اجتهادنژاد کاشانی، سیدسالار (1402). تحلیل چندبعدی رضایت از زندگی در میان دانشجویان ایرانی. مطالعات دانشگاه، 2(2)، 5-25. doi: 10.22035/jous.2024.5416.1092
اخلاصی، ابراهیم؛ و نعمتی، امیر (1403). واکاوی زمینه‌های فرهنگی – اجتماعی مصرف سنت‌های تشخیصی‌درمانی دگرپزشکی و تجربه‌زیسته ناظر بر آن. دو فصلنامه دانش‌های بومی ایران، 11(21)، 41-93. doi: 10.22054/qjik.2024.77597.1408
اسداللهی، فاطمه؛ نشاط‌دوست، حمید طاهر؛ کلانتری، مهرداد؛ مهرابی، حسینعلی؛ افشار، حمید؛ و دقاق‌زاده، حامد(1393). بررسی اثربخشی معنویت‌درمانی برعلائم جسمی بیماران زن مبتلا به سندروم روده تحریک‌پذیر. تحقیقات علوم رفتاری، 12(3)، 317-327.
اسماعیل‌پور، بنفشه؛ و آل‌یاسین، سیدعلی(1395). اثربخشی آموزش هوش هیجانی بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سندروم روده تحریک‌پذیر. روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی، 7(26)، 105-120.
باقری شیخانگفشه، فرزین؛ عباس‌پور، آرش؛ صوابی نیری، وحید؛ بی‌کس یکانی، مهدیه؛ و کرامتی، سمیرا (1403). اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر ناگویی هیجانی، شدت درد، و تنظیم هیجان کودکان با نشانگان روده تحریک پذیر. فصلنامه سلامت روان کودک. ۱۱(۲)،۱۰۰-۱۲۰.
باقریان سرارودی، رضا؛ کلانتری، حمید؛ افشار، حمید؛ دقاق‌زاده، حامد؛ ابوطالبیان، فرزانه؛ فلاح، ژاله، و ادیبی، پیمان(1390). ارتباط بین عواطف منفی و شدت علایم سندروم روده تحریک‌پذیر. مجله دانشگاه علوم پزشکی بابل، 14(2)، 73-81.
برهانی، مهدی؛ خوش‌زبان، فریبا؛ جدیری، بهزاد؛ ناصری، محسن؛ کمالی‌نژاد، محمد؛ طالعی، داریوش (1393). اختلالات عملکردی سیستم گوارش و طب سنتی ایران. طب سنتی اسلام و ایران، ۵ (۲)، ۱۱۶-۱۲۳.
پاشنگ، سارا و خوش لهجه صدق، انیس(1398)، مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و درمان فراشناختی بر کاهش علائم و افزایش رضایت از زندگی بیماران مبتلا به سندروم روده تحریک‌پذیر. گوارش، 24(1)، 22-29.
تاسیگ، مارک؛ میکلو، جانت؛ و سوبدی، سری(1393). جامعه‌شناسی بیماری‌های روانی (چاپ سوم؛ ترجمه احمد عبداللهی). تهران: سمت.
جهانگیرراد، میترا؛ کراسکیان موجمناری، آدیس؛ و ناصری‌مقدم، سیاوش (1400). مقایسه اثربخشی درمان شناختی-رفتاری و درمان هیجان‌مدار بر تاب‌آوری افراد مبتلا به سندروم روده تحریک‌پذیر. گوارش، 26(1)، 25-31.
خواجه دلویی، محمد؛ وثوقی‌نیا، حسن؛ بهادری، علی؛ خسروی، احمد؛ اسماعیل‌زاده، عباس؛ گنجی، آزیتا؛ اخوان‌رضایت، کامبیز و محمودی، راحیل(1393). ویژگی‌های جمعیتی اجتماعی و بالینی بیماران سندروم روده تحریک‌پذیر. دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 57(3)، 579-586، doi: 10.22038/mjms.2014.3016
خورسندی طاسکوه، علی(۱۳۹۶). گفتمان میان‌‌رشته‌ای دانش. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
رامین، فرح؛ شفیعی، راضیه؛ و حسینی امین، حسین(1397). رابطه نفس و بدن از منظر دکارت و مرلوپونتی. نقد و نظر، 23(91)، 108-131 10.22081/jpt.2018.66268 doi:
رضائی، امید (1398). ریشه ۶۰ درصد از بیماری ‌ها، اختلالات روان ‌تنی است. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، برگرفته از https://www.irna.ir
رفیقی، سمیه؛ اصغری، محمد؛ و صوفیانی، محمود (1398). نقش بدن زیسته در عینیت‌بخشی به اعیان از نظر مرلوپونتی، دوفصلنامه فلسفی شناخت. پژوهشنامه علوم انسانی، 12(2)، 71-93.
ریاحی، محمداسماعیل؛ و رهبری، لادن(1393)، رویکرد فرایند استرس در جامعه‌شناسی سلامت روان، مطالعه جامعه‌شناختی استرس. مطالعات اجتماعی ایران، 8(1)، 50-87.
سرکشیک، سیدهادی؛ فاطمی‌نیا، محمدحسن؛ و رفیعی هنر، محمد(1401). تبیین فلسفی-روان‌شناختی حقیقت نفس و رابطه آن با بدن از دیدگاه علامه طباطبایی. تاریخ فلسفه در اسلام، 1(4)، 97-120.
سروش، عبدالکریم(1379)، نهاد ناآرام جهان (چاپ چهارم). تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
 سلیمانی، اسماعیل؛ و اسماعیلی، آیسان(1400). اثربخشی هیپنوتیزم درمانی‌شناختی –رفتاری بر علائم بالینی سندروم روده تحریک‌پذیر. رویش روان‌شناسی، 10(5)، 35-44.
سیدجعفری، جواد (1398). اثربخشی درمان متمرکز بر شفقت بر کاهش استرس، اضطراب و افسردگی و نشانه‌های بیماران مبتلا به سندروم روده تحریک‌پذیر، تعالی و مشاوره و روان درمانی، 8(30)، 52- 40.
شجاری، مرتضی(1386). بدن و نفس در تفکر اسلامی. زبان و ادبیات فارسی، 3(7)، 75-109.
شفیعی درب‌آسیابی، فائزه؛ و رحمتی، عباس(1391). تأثیر آموزش حل مسئله و جرأت‌ورزی بر علایم سندروم روده تحریک‌پذیر. دانشگاه علوم پزشکی کرمان، 19(5)، 468-478.
شفیعی، راضیه؛ و کاوندی، سحر(1401). جایگاه بدن در امر ادراک از منظر ابن سینا و موریس مرلوپونتی. الهیات تطبیقی، 13(28)، 1-22. doi. 10.22108/coth.2022.131115.1655
شکری، محمود و کردفیروزجایی، یارعلی(1390). بررسی ثنویت نفس و بدن از دیدگاه دکارت و ملاصدرا. قبسات، 16(22)، 133-153.
صادقی، امید؛ خیاط‌زاده، سید سعید؛ اسماعیل‌زاده، احمد؛ حسن‌زاده، عمار و ادیبی، پیمان(1394). بررسی ارتباط بین الگوهای غذایی و شیوع سندروم روده تحریک‌پذیر. مجله پزشکی بالینی ابن‌سینا، 22(3)، 224-236.
صولتی دهکردی، سیدکمال؛ رحیمیان، قربانعلی؛ قمرانی، امیر(1387)، بررسی رابطه بین استرس و سندروم روده تحریک‌پذیر. مجله پزشکی هرمزگان، 12(1)، 13-19.
عقیقی، اکبر؛ عیسی‌زادگان، علی و سلیمانی، اسماعیل(1398)، مقایسه ابعاد آسیب‌شناسی روانی بیماران مبتلا به سندروم روده تحریک‌پذیر با افراد غیر مبتلا در کلینیک‌های تخصصی گوارش شهر تهران. مجله دانشکده پرستاری ومامایی، 17(4)، 251-259.
علیخانی، علی‌اکبر(1403). چالش‌ها و موانع فرهنگیِ نظریه‌پردازی میان‌رشته‌ای در ایران. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 16(3)، 5-28. doi: doi:10.22035/isih.2024.5302.5024
فراستخواه، مقصود(1395). روش تحقیق کیفی در علوم اجتماعی با تأکید بر نظریه گراندد تئوری (چاپ دهم). تهران: انتشارات آگاه.
کاکرهام، ویلیام سی(1391). جامعه‌شناسی پزشکی(ترجمه محمد خواجه‌دلوئی، هما زنجانی‌زاده، ملیحه دادگر مقدم، سمانه خادمی، رضا اسدی). مشهد: انتشارات دانشگاه علوم پزشکی مشهد.
محجل، ندا، صوفیانی؛ محمود؛ و اصغری، محمد (1400). ویژگی‌های اگزیستانسیال بدن در پدیدارشناسی مرلوپونتی. پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، 10(35)، 293-316. doi:10.22034/jpiut.2021.46602.2872
محمدی، فردین (1401). از بیمارستان تا آرامستان؛ تحلیل سوگواری‌های ناتمام در دوران پاندمی کرونا در شهر سنندج. تحقیقات فرهنگی ایران، 15(4)، 153-183. doi:10.22035/jicr.2023.2889.3243
مؤمن‌زاده، سیروس (بی‌تا). درد راجعه یا درد ارجاعی بدن. برگرفته از https://www.drmomenzadeh.com
نقیبی، سیدابوالحسن؛ و چالشگر کردآسیابی، مشرفه(1396). مروری بر تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت. تعالی بالینی، 7(2)، 50-62.
نوربالا، احمدعلی؛ دماری، بهزاد؛ و ریاضی اصفهانی، سهند(1393). بررسی روند شیوع اختلالات روانی در ایران. دانشور پزشکی، 21(12)، 1-10.
Butt, T. & Langdridge, D. (2003). The Construction of self: the public Reach into Private Sphere. Sociology, 37(3), 479.
Crossly, N. (1995). Body Techniques, Agency and Intercorporeality: on Goffman's Relations in Public. Sociology, 29(1), 133-149.
Gu, Y., Lai, Y.T., Chang, F.R., & Chen, C.Y. (2023). Utilization patterns and prescription characteristics of traditional Chinese medicine among patients with irritable bowel syndrome in Taiwan. Front Pharmacol. 14. 1-12.  doi:10.3389/fphar.2023.1201240
Merlaeau Ponty, M. (1965). The Structure of Behavior (A.L. Fisher, Trans.). London, Methuen.
Onisor, D., Avram, C., Ruta, F., Brusnic, O., Boeriu, A., Stoian, M., Boicean, A., & Sasaran, M. (2025). Burden of Common Mental Disorders in Ulcerative Colitis and Irritable Bowel Syndrome Patients: An Analysis of Risk Factors. J. Clin. Med., 14, 499. doi:10.3390/ jcm14020499
Samejo, K.H., Nangraj, A.A., Humaira, M., Memon, A., Ghani, T., & Faryal, S. (2024). Predictive Factors of the Persistence and Remission of Irritable Bowel Syndrome at Tertiary Care Hospital: Predictive Factors of the Persistence and Remission of Irritable Bowel Syndrome. Pakistan Journal of Health Sciences, 5(11), 221-225.
Soroori Sarabi, A. , Zamani, M. , Ranjbar, S., & Rahmatian, F. (2023). Innovation – But with Risk: The Strategic Role of IT in Business Risk Management. Journal of Cyberspace Studies, 7(2), 253-275. doi: 10.22059/jcss.2023.101605
Soroori Sarabi, A., Arsalani, A., & Toosi, R. (2020). Risk management at hazardous jobs: A new media literacy?. Socio-Spatial Studies, 4(1), 13-24. doi: 10.22034/soc.2020.212126
Tomraee, S. , Toosi, R. and Arsalani, A. (2024). Perspectives of Iranian Clinical Interns on the Future of AI in Healthcare. Journal of Cyberspace Studies, 8(2), 347-370. doi: 10.22059/jcss.2024.101610
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 26 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 27 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 20 آذر 1403

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما