فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

جامعه‌شناسی در مواجهه با علوم شناختی؛ تأملی میان‌رشته‌ای

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

لیلا اردبیلی

استادیار انسان‌شناسی، گروه مطالعات علم و فناوری، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2025.5256.5000
چکیده
امروزه با ظهور حوزه‌های جدید علم لزوم بازنگری آثار کلاسیک و به‌روزکردن نظریه‌های مطرح در صورت‌های کلاسیک علم و ایجاد یک حوزه میان‌رشته‌ای از هر زمان دیگر ضروری‌تر است. یکی از این عرصه‌های نوظهور، علوم شناختی است که با نظریه‌ها و مفاهیم تأمل‌برانگیزی که در زمینه مطالعات ذهن/شناخت مطرح کرده است، هر علمی که به موضوع ذهن و چرایی و چگونگی رفتار و عمل انسان‌ها علاقمند است را وادار می‌کند تا با دستاوردهای آن موضعی اتخاذ کند. از جمله این علوم، علوم اجتماعی به‌طور کل و جامعه/انسان‌شناسی به‌طور خاص است که در چند دهه اخیر اندیشمندان آن تلاش کرده‌اند تا با بازنگری مفاهیم اساسی و نظریه‌های خود در آیینه دستاوردهای علوم شناختی، به‌خصوص روان‌شناسی و عصب‌شناسی شناختی، طرح حوزه میان‌رشته‌ای جدیدی با عنوان جامعه‌شناسی شناختی را دربیندازند. البته مانند برخی علوم تازه تأسیسی که ریشه در آرای کلاسیک‌ها و چشم به دستاوردهای علوم جدیده دارد، گفتمان‌های متداول در جامعه‌شناسی شناختی نیز دچار کشمکش‌هایی از درون هستند. این مقاله سعی دارد تا با روشی تحلیلی-توصیفی نگاهی به تاریخچه رویکردها و سنت‌های این علم نوخاسته بیندازد و با شناسایی و معرفی گفتمان‌های مطرح در آن و مشخص کردن تنش‌های میان این گفتمان‌ها نشان دهد که چگونه می‌توان با پیش گرفتن مسیری میانه در بین دو خوانش تقلیل‌گرا و انزواگرا از رابطه بین فرهنگ و شناخت امکان گفت‌وگوی مؤثر و هم‌افزای جامعه‌شناسی و علوم شناختی را زیر عنوان جامعه‌شناسی شناختی فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

تنش بین‌گفتمانی
جامعه‌شناسی شناختی
رابطه فرهنگ و شناخت
علوم شناختی

موضوعات

اردبیلی، لیلا(1394). درآمدی بر انسان‌شناسی شناختی، نظریه‌ها و مفاهیم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
دبیرمقدم، محمد(1379). زبانشناسی نظری پیدایش و تکوین دستور زایشی. تهران: سمت.
فتوتیان، علی؛  صدفی، مهدی؛ و کلانتری، عبدالحسین (1400). دیدگاهی نوین پیرامون جامعه‌شناسی شناختی: زروباول و مسئله شناخت. مطالعات جامعه‌شناختی، 28(1)، 28-9. doi: 10.22059/jsr.2021.84475
فراستخواه، مقصود(1396). ذهن و همه چیز: طرح‌واره‌هایی برای زیستن. تهران: نشر کرگدن.
Alexander, J. C. (2003). The meanings of social life: a cultural sociology. New York: Oxford University Press.
Backhouse, R. E., & Fontaine, P. (2010). The history of the social sciences since 1945. New York: Cambridge University Press.
Berger, P. L., & Luckmann, Th. (1966). The social construction of reality: a treatise in the sociology of knowledge. Garden City, NY: Doubleday.
Bourdieu, P. (1990). The logic of practice. Stanford, CA: Stanford University Press.
Brekhus, W. H. & Ignatow, G. (2017). Cognitive sociology and the cultural mind: debates, directions, and challenges. In W. Brekhus & G. Ignatow (Eds.), the oxford handbook of cognitive sociology (pp.1-30). Oxford Handbooks.doi:10.1093/oxfordhb/9780190273385.013.8
Brekhus, W. H. (2015). Culture and cognition: patterns in the social construction of reality. Cambridge: Polity Press.
Cerulo, K. A. (2010). Mining the intersections of cognitive sociology and neuroscience. Poetics, 38(2), 115–32. doi:10.1016/j.poetic.2009.11.005
Cerulo, K. A. (2014). Continuing the story: maximizing the intersections of cognitive science and sociology. Sociological Forum, 29(4), 1012–1019 doi.org/10.1111/socf.12135
Cerulo, K. A. (2017). Embodied cognition: sociology’s role in bridging mind, brain, and body. In. Brekhus, Wayne H., & Ignatow. G. (eds), the oxford handbook of cognitive sociology. Oxford Handbooks. doi:10.1093/oxfordhb/9780190273385.013.5
Cerulo, K. A., Leschziner, V., & Shepherd. H. (2021). Rethinking culture and cognition. Annual Review of Sociology, 47, 63-85. doi.org/10.1146/annurev-soc-072320-095202
Cicourel, A. (1973). Cognitive sociology: language and meaning in social interaction. New York: Free Press.
Clark, A. (1997). Being there: putting brain, body, and world together again. Cambridge: MIT Press.
Danna, K. (2014). The study of culture and cognition. Sociological Forum, 29(4). doi.org/10.1111/socf.12133.
Dewey, J. (1930). Human nature and conduct: an introduction to social psychology. New York: Modern Library.
DiMaggio, P. (1997). Culture and cognition. Annual Review of Sociology, 23(25), 263–87.  doi:10.1146/annurev.soc.23.1.263
DiMaggio, P. (2002). Why cognitive (and cultural) sociology needs cognitive psychology. In Curelo, Karen A. (ed), culture in mind: toward a sociology of culture and cognition. New York & London: Routledge. doi:10.4324/9780203904701
Doidge, N. (2007). The brain that changes itself. New York: Viking press.
Durkheim, E. (1953). Sociology and philosophy. Glencoe, IL: Free Press.
Durkheim, E. (1973). The dualism of human nature and its social conditions. In Bellah, Robert N. (ed), on morality and society: selected writings. Chicago: Univ. of Chicago Press. doi:10.3167/175223005783472211
Durkheim, E. (1995). The elementary forms of religious life (Karen E.Fields, trans). New York: Free Press.
Durkheim, E., & Mauss, M. (1963). Primitive classification. Chicago: Univ. of Chicago Press.
Eliasoph, N., & Lichterman, P. (2003). Culture in interaction. American Journal of Sociology, 108:735–94. doi:10.1086/367920
Fleck, L. (1979). Genesis and development of a scientific Fact. Chicago: University of Chicago Press.
Ganguly, K. & Poo, M. (2013). Activity-dependent neural plasticity from bench to bedside. Neuron, 80(3):729–41. doi:10.1016/j.neuron.2013.10.028
Goffman, E. M. (1959). The presentation of self in everyday life. Garden City, NY: Doubleday.
Huttenlocher, P. R. (2002). Neural plasticity: the effects of environment on the development of the cerebral cortex. Cambridge, MA: Harvard Univ. Press.
Ignatow, G. (2007). Theories of embodied knowledge: new directions for cultural and cognitive sociology?. Journal for the Theory of Social Behaviour, 37(2),115–35. doi:10.1111/j.1468-5914.2007.00328.x
Lizardo, O. (2007). Mirror neurons’ collective objects and the problem of transmission: reconsidering stephen turner’s critique of practice theory. Journal for the Theory of Social Behavior, 37,319–50. doi:10.1111/j.1468-5914.2007.00340.x
Lizardo, O. (2014). Beyond the comtean schema: the sociology of culture and cognition versus cognitive social science. Sociological Forum, 29(4),983–89. doi:10.1111/socf.12130
Lizardo, O. (2015). Culture, cognition and embodiment. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 5, 576–81. doi:10.1016/B978-0-08-097086-8.10442-8
Lizardo, O. (2017). Pierre Bourdieu as cognitive sociologist. In W. Brekhus & G. Ignatow (eds.), the oxford handbook of cognitive sociology (pp.65-80). Oxford Handbooks. doi:10.31235/osf.io/9fb6h
Mannheim, K. (1936). Ideology and utopia. London: Routledge.
Mauss, M. (1973). Techniques of the body. Economy and Society, 2, 70–88. doi:10.1080/03085147300000003
Simmel, G. (1964). Conflict and the web of group-affiliations. New York: Free Press.
Soroori Sarabi, A., Zamani, M., Ranjbar, S., Rahmatian, F. (2023). Innovation – But with Risk: The Strategic Role of IT in Business Risk Management. Journal of Cyberspace Studies, 7 (2)
Strydom, P. (2007). A cartography of contemporary cognitive social theory. European Journal of Social Theory, 10(3), 339-356. doi:10.1177/1368431007080699
Swidler, A. (1986). Culture in action: symbols and strategies. American Sociological Review, 51(2), 273–86. doi.org/10.2307/2095521
Swidler, A. (2001). Talk of love: how culture matters. Chicago: University of Chicago Press.
Tomraee, S., Toosi, R. & Arsalani A. (2024) Perspectives of Iranian Clinical Interns on the Future of AI in Healthcare. Journal of Cyberspace Studies, 8(2)
Turner, S. (2007). Social theory as a cognitive neuroscience. European Journal of Social Theory, 10(3), 357–74. doi:10.1177/1368431007080700
Vaisey, S. (2009). Motivation and justification: a dual-process model of culture in action. American Journal of Sociology, 114(6),1675–1715. doi:10.1086/597179
Wacquant, L. (1998). The prizefighter’s three bodies. Ethnos, 63(3), 325–52. doi:10.1080/00141844.1998.9981579
Weber, M. (1920/1992). The protestant ethic and the spirit of capitalism (Talcott Parsons, trans.). London and New York: Routledge.
Zamani, M., Hosseini, S, H., & Rahmatian, F. (2024). The Role of Education in Successful Business Management. Journal of Cyberspace Studies, 8(2).
Zerubavel, E. (1997). Social mindscapes: an invitation to cognitive sociology. Cambridge, MA: Harvard University Press.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 16 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 02 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 20 آبان 1403

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما