تحلیل میان‌رشته‌ای نگرش‌ها و ارزش‌ها در قوانین «آب و ملی‌شدن» و «توزیع عادلانه آب» با رویکرد نظریۀ ارزیابی

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

استادیار زبانشناسی همگانی، گروه مطالعات زبانی، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی «سمت» (سازمان مطالعه و تدوین)، تهران، ایران

چکیده
پژوهش حاضر با رویکرد میان‌رشته‌ای و بر پایۀ نظریه‌های ارزیابی و تحلیل گفتمان، به تحلیل مقایسه‌ای دو قانون آب در ایران یعنی «قانون ملی شدن آب» (۱۳۴۷) و «قانون توزیع عادلانۀ آب» (۱۳۶۱) پرداخته است. با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کمی و کیفی، بسامد و کارکرد مؤلفه‌های ارزیابانه، نگرش‌ها، ارزش‌ها و مشارکت گفتمانی در متون این دو قانون بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مؤلفۀ «تک‌صدایی» در هر دو قانون برجسته است و در قانون ۱۳۶۱ از ۴.۱٪ به ۹.۲٪ افزایش یافته که گویای دولت‌محوری هر دو قانون است؛ تفاوت آن‌ها نه در میزان اقتدار، بلکه در ذخیرۀ گفتمانی مشروعیت‌بخشی نمود می‌یابد. در قانون ۱۳۴۷، مؤلفه‌هایی چون «ناشادی»، «ناامنی» و شدت‌بخشیِ پیامدهای منفی، بر کنترلِ قهری و هشدار نسبت به تخلفات فردی دلالت دارند، در حالی که در قانون ۱۳۶۱، مؤلفه‌هایی مانند «امنیت»، «میل» و «شادی» و تأکید بر عدالت و پیامدهای مثبت اجتماعی، بیانگر رضایت‌بخشی و مشارکتِ کنترل‌شده هستند. بااین‌حال، افزایش تک‌صدایی در قانون جدید نشان می‌دهد که مشارکت در قالبی از پیش تعیین‌شده و تحت نظارت دولت تعریف می‌شود. در مجموع، هر دو قانون قدرت را در دست دولت متمرکز می‌کنند، اما قانون ۱۳۴۷ با گفتمانِ مالکیتِ ملی و کنترلِ اداری و قانون ۱۳۶۱ با گفتمانِ عدالتِ اجتماعی، اخلاقی‌سازی و مشارکت‌سازیِ کنترل‌شده به مشروعیت‌بخشی می‌پردازند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که تحلیل زبانی و گفتمانی می‌تواند تفاوت‌های ظریف راهبردهای مشروعیت‌بخشی را در متون حقوقی آشکار سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

جمالی، صادق؛ عبدالهی، محسن (۱۴۰۰). موانع حقوقی حکمرانی آب در ایران؛ با نگاهی بر قانون توزیع عادلانه آب. تحقیقات منابع آب در ایران، 17(3)، 48-38.  https://doi.org/20.1001.1.17352347.1400.17.3.2.7
حیدری تبریزی، حسین؛ چالاک، عزیزه (۱۴۰۰). تدوین چارچوبی تفصیلی برای ارزشیابی پایان‌نامه‌های ترجمه کتاب در دوره‌های کارشناسی ارشد مترجمی زبان انگلیسی در دانشگاه‌های ایران. مجله پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، 25(48)، 73-87.  https://doi.org/10.30487/rwab.2021.531641.1454
خانیکی، هادی؛ زردار، زرین؛ موسوی، سیده ثریا (۱۴۰۰). صورت‌بندی‌های گفتمانی مسئله آب ایران در روزنامه‌های سراسری دهه ۹۰. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 14(1)، 121-89. https://doi.org/10.22035/isih.2022.4414.4412
درخشان، هاشم؛ داوری، کامران (۱۳۹۷). تبیین معیار، راه‌حلی کلیدی برای بهره‌برداری پایدار از آب زیرزمینی. مجله تحقیقات منابع آب ایران، 14(5)، 489-483.
سعیدی، مریم؛ چراغی، سارا؛ موسوی، فاطمه (۱۴۰۰). بررسی تطبیقی تأثیر مخاطب بر گزینش ابزارهای گفتمانی در متون علمی تخصصی و عمومی. فصلنامه زبان‌شناسی اجتماعی، 4(4)، 127-147.   https://doi.org/10.30473/il.2022.57615.1439
طالبی صومعه‌سرایی، مهشید؛ اسدی، مراد (۱۴۰۳). همگرایی نهادی در تحقق حکمرانی متناسب آب در ایران، گزارش کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 32 (5). https://doi.org/10.22034/report.2024.17083.1884
طالبی صومعه‌سرایی، مهشید؛ ذکایی، محمدسعید؛ فاضلی، محمد (۱۳۹۹). مروری تاریخی بر ابعاد اجتماعی تدوین قوانین آب در ایران. مجله تحقیقات منابع آب ایران، 16(1)، 196-174.  https://doi.org/20.1001.1.17352347.1399.16.1.13.7
طالبی صومعه‌سرایی، مهشید؛ ذکایی، محمدسعید؛ فاضلی، محمد؛ جمعه‌پور، محمود (۱۳۹۸). جامعه‌شناسی یک بحران: آسیب‌شناسی اجتماعی بحران آب در حوضه آبریز زاینده‌رود. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 11(4)، 165-133، https://doi.org/10.22035/isih.2020.3652.3833
طالبی صومعه‌سرایی، مهشید؛ زارعیان، محمدجواد؛ فرخ‌نیا، اشکان؛ روزبهانی، رضا (۱۴۰۰). سیر تحولات برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری آب در دوران قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 14(1)، 178-151. https://doi.org/10.22035/isih.2022.4556.4516
طالبی صومعه‌سرایی، مهشید؛ ملکی، امیر؛ عسکریان چایجان، میثم (۱۴۰۳). ارزیابی و آسیب‌شناسی گفتمان‌های مسلط بر حکمرانی آب کشور در پنج دهه اخیر (از منظر سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری). جامعه و محیط زیست، 1(2)، 48-19. https://doi.org/10.22080/jsn.2024.5018
علیخانی، علی‌اکبر (۱۴۰۳). چالش‌ها و موانع نظریه‌پردازی میان‌رشته‌ای در ایران. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 16(3)، 28-5. https://doi.org/10.22035/isih.2024.5302.5024
عمرانیان‌خراسانی، حمید؛ داوری، کامران؛ رشیدی، محمد (۱۳۹۸). بازنگری قانون توزیع عادلانه آب در ایران: ضرورت‌ها و اصلاحات مورد نیاز. فصلنامه سیاستگذاری عمومی، 5(3)، 252-269.  https://doi.org/10.22059/ppolicy.2019.73716
گنجعلی‌پور، کمال؛ کیانپور، مهدی (۱۴۰۵). بازخوانی قانون توزیع عادلانه آب از منظر حکمرانی. مجله حکمرانی منابع طبیعی،3(1)، 138-115.  https://doi.org/10.22059/jnrg.2026.409985.1085
مرادی‌طادی، محمدرضا (۱۳۹۶). آب و سیاست: نگاهی به فرایند سیاسی شدن آب. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 9(4)، 90-71. https://doi.org/10.22631/isih.2017.1981.2512
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1398). تحلیل قانون آب و نحوه ملی شدن آن (۱۳۴۷) و تأثیر آن بر حکمرانی آب در ایران، گزارش پژوهشی.
مرکز تحقیقات مجمع تشخیص مصلحت نظام (1397). بررسی ابعاد نهادی و حقوقی قانون توزیع عادلانه آب  (1361)، گزارش تخصصی.
ملکی، امیر؛ صالحی، صادق؛ کریمی، لیلا؛ شبیری، سید محمد (۱۴۰۱). تحلیل گفتمان قانون توزیع عادلانه آب در ایران. فصلنامه آب و توسعه پایدار، 9(1)، 74-61.  https://doi.org/10.22067/jwsd.v9i1.2110.1088
یوسفی، علی؛ امینی، امیر مظفر؛ یادگاری، آمنه؛ فتحی، امید (۱۳۹۶). پایداری نظام‌های حکمرانی آبِ حوزه زاینده‌رود در گذر توسعه. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 9(4)، 48-23. https://doi.org/10.22631/isih.2017.1940.2493
Chefor, V. M., Xin, Z., & Kyaw, A. M. (2021). Attitude and graduation: Appraisal resources in a decision of the African Court on Human and Peoples’ Rights. Journal of Literature, Languages and Linguistics, 77, 24–31. https://doi.org/10.7176/JLLL/77-04
Cheng, L., & Machin, D. (2023). The law and critical discourse studies. Critical Discourse Studies, 20(3), 243–255. https://doi.org/10.1080/17405904.2022.2102520
Deuna, I. F. G., & Ballesteros-Lintao, R. (2022). The language of evaluation in a Philippine drug trial: An appraisal framework perspective. International Journal of Legal Discourse, 7(1), 163–193. https://doi.org/10.1515/ijld-2022-2068
Dubber, M. D. (Ed.). (2014). Foundational texts in modern criminal law. Oxford University Press.
Halliday, M. A. K. (1994). An introduction to functional grammar (2nd ed.). Edward Arnold.
Hashemi, A., & Mahdavirad, F. (2022). An Appraisal Analysis of Book Prefaces: A Study of Cross-Disciplinary Cross-Cultural Variations. Applied Research on English Language, 11(4), 1-24. https://doi.org/10.22108/are.2022.132300.1838
Heidari Tabrizi, H., & Chalak, A. (2021). Developing a Comprehensive Framework for Evaluation of Translated Books as MA Theses in Translation Studies in Iranian Universities. University Textbooks; Research and Writting, 25(48), 73-87. https://doi.org/10.30487/rwab.2021.531641.1454
Hosseini, M., & Mahdavirad, F. (2023). A cross-cultural, cross-disciplinary, and cross-gender study on appraisal resources in PhD dissertation abstracts: Martin & White's (2005) appraisal theory in focus. Heliyon, 9(11), e22074. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e22074
Hunston, S., & Thompson, G. (2000). Evaluation in text: Authorial stance and the construction of discourse. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198238546.001.0001
Martin, J. R., & White, P. R. R. (2005). The language of evaluation: Appraisal in English. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230511910
Nemati Parsa, R. (2019). Appraisal theory and translation (A study of Obama’s speech and its Persian translation). The First International Conference on English Language Studies. http://conf.ui.ac.ir/p/Article29_542
Niemi-Kiesiläinen, J., Honkatukia, P., & Ruuskanen, M. (2016). Legal texts as discourses. In Å. Gunnarsson, E.-M. Svensson, & M. Davies (Eds.),  Exploiting the limits of law (pp. 51–67). Routledge. 
Phan, T. L. (2022). Appraisal theory in discourse analysis: An investigation of Vietnamese indictment. Ho Chi Minh City University of Education Journal of Science, 19(12), 2146. https://doi.org/10.54607/hcmue.js.19.12.3668(2022)
Shuy, R. W. (2001). Language and law. In A. D. Cohen & K. McAlister (Eds.), The handbook of linguistics (pp. 1–18). Blackwell.
Wei, Y., Wherrity, M., & Zhang, Y. (2015). An analysis of current research on the appraisal theory. Linguistics and Literature Studies, 3(5), 235–239. https://doi.org/10.13189/lls.2015.030506
Zhang, L. (2024). Lawyer evaluation in Chinese courtroom: A social-semiotic perspective. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-97-1211-3
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 16 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 01 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 10 خرداد 1405